
Τα διαδοχικά ψηφιακά μπλακ άουτ των τελευταίων ημερών, από την κατάρρευση των υπηρεσιών της Microsoft μέχρι την καθήλωση χιλιάδων αεροσκαφών στις ΗΠΑ και τις δυσλειτουργίες στα συστήματα μεγάλων αμερικανικών τραπεζών, έχουν προκαλέσει ανησυχία για την ανθεκτικότητα των σημαντικότερων τεχνολογικών υποδομών του πλανήτη.
Στη λίστα των περιστατικών προστέθηκαν τα προβλήματα στην Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ (NSA) και η ανακάλυψη σοβαρών κενών ασφαλείας σε δημοφιλείς γλώσσες προγραμματισμού.
Αν και η χρονική εγγύτητα των περιστατικών πυροδότησε σενάρια περί συντονισμένης κυβερνοεπίθεσης, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν στοιχεία που να τεκμηριώνουν κάτι τέτοιο.
Η ανάλυση του BBC αναδεικνύει, όμως, μια σειρά από αδυναμίες του σύγχρονου ψηφιακού κόσμου, ορισμένες από τις οποίες αποκτούν πλέον διαφορετικές διαστάσεις εξαιτίας της τεχνητής νοημοσύνης.
Τι προκάλεσε τα ψηφιακά μπλακ άουτ
Πίσω από αρκετές από τις πρόσφατες δυσλειτουργίες βρίσκονται εργασίες αναβάθμισης που δεν εξελίχθηκαν σύμφωνα με τον σχεδιασμό.
Στην περίπτωση της Microsoft, μια αλλαγή στο δίκτυο έφερε στην επιφάνεια πρόβλημα που είχε δημιουργηθεί κατά τη διάρκεια προγενέστερης αναβάθμισης, με αποτέλεσμα να υπερφορτωθούν οι διακομιστές της εταιρείας και να τεθούν εκτός λειτουργίας.
Στις ΗΠΑ, η αστάθεια του παλαιού τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (FAA), κατά τη διάρκεια εργασιών αντικατάστασης εξοπλισμού, ανάγκασε τις Αρχές να αναστείλουν τις απογειώσεις σε ολόκληρη τη χώρα την Παρασκευή (13/11).
Σε αστοχίες κατά την επικαιροποίηση συστημάτων αποδόθηκαν επίσης τα προβλήματα στο εσωτερικό δίκτυο επικοινωνίας της NSA, όπως και εκείνα που επηρέασαν, σε ξεχωριστό περιστατικό, τις υπηρεσίες iCloud και Apple Pay της Apple.
Η JPMorgan Chase απέδωσε τις δυσλειτουργίες στις τραπεζικές πληρωμές σε σφάλμα λογισμικού, διευκρινίζοντας ότι δεν επρόκειτο για περιστατικό κυβερνοασφάλειας.
Δεν είχαν, ωστόσο, όλα τα περιστατικά την ίδια φύση.
Με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης εντοπίστηκαν ευπάθειες στην Java, δηλαδή στην τρίτη δημοφιλέστερη γλώσσα προγραμματισμού στον κόσμο, σύμφωνα με το BBC.
Ο ερευνητής κυβερνοασφάλειας Σκοτ Χελμ ανακάλυψε, επίσης, κακόβουλο κώδικα στην πλατφόρμα Optimizely, την οποία χρησιμοποιούν ορισμένες από τις μεγαλύτερες εταιρείες του πλανήτη. Οι χάκερ κατάφεραν να αποσπάσουν κρυπτονομίσματα αξίας περίπου 7.000 δολαρίων προτού εντοπιστούν και αποκλειστούν.
Ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης
«Θα μου προκαλούσε μεγάλη έκπληξη αν όλες αυτές οι κυβερνοεπιθέσεις και οι δράστες που βρίσκονται πίσω από αυτές δεν χρησιμοποιούσαν την τεχνητή νοημοσύνη για να επιταχύνουν τις ενέργειές τους», δήλωσε ο Σκοτ Χελμ στην εκπομπή «Today» του BBC Radio 4.
Από το καλοκαίρι του 2026, εταιρείες όπως η Anthropic και η OpenAI έχουν κρίνει ότι η διάθεση των προηγμένων μοντέλων τους στο ευρύ κοινό ενέχει υπερβολικά μεγάλους κινδύνους, εάν δεν προηγηθεί η πρόσβαση επιλεγμένων επιχειρήσεων και οργανισμών σε αυτά.
Οι ειδικοί της κυβερνοασφάλειας έχουν έτσι τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν την ίδια τεχνολογία για να εντοπίσουν κενά ασφαλείας και να ενημερώσουν τους ενδιαφερόμενους πριν προλάβουν να τα εκμεταλλευτούν οι κυβερνοεγκληματίες.
Αυτό συνέβη τόσο στην πρόσφατη περίπτωση της Java όσο και σε εκείνη της PHP, όπου οι προγραμματιστές επιδόθηκαν σε έναν αγώνα δρόμου για να διορθώσουν τις ευπάθειες εγκαίρως.
Το τεχνολογικό χρέος που συσσωρεύεται
Οι μεγάλης κλίμακας διακοπές λειτουργίας δεν αποτελούν πρωτόγνωρο φαινόμενο. Τα προηγούμενα χρόνια, τα περιστατικά της CrowdStrike και της Amazon Web Services είχαν ακινητοποιήσει αναρίθμητες συσκευές και πληροφοριακά συστήματα σε ολόκληρο τον κόσμο.
Μια πιθανή εξήγηση για μέρος του προβλήματος είναι το λεγόμενο «τεχνολογικό χρέος».
Ο όρος περιγράφει τη συσσώρευση προβλημάτων που δημιουργούνται όταν οι διαχειριστές λογισμικού επιλέγουν προσωρινές και γρήγορες λύσεις αντί να αντιμετωπίσουν τις βαθύτερες αδυναμίες ενός συστήματος.
Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι πρόχειρες παρεμβάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε πολύ σοβαρότερες αστοχίες.
Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη υποχρεώνει ολοένα περισσότερες επιχειρήσεις να επανεξετάσουν την κυβερνοασφάλειά τους, ενδέχεται να αυξάνεται και η συχνότητα με την οποία εκδίδουν ενημερώσεις για τη διόρθωση των ευπαθειών που ανακαλύπτουν.
Τα μπλακ άουτ υπενθυμίζουν, εξάλλου, ότι πίσω από τον ψηφιακό κόσμο υπάρχουν απολύτως υλικές υποδομές. Καλώδια, διακομιστές και κέντρα δεδομένων εξακολουθούν να αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των διαδικτυακών υπηρεσιών.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των αμερικανικών αερομεταφορών, όπου το πρόβλημα εκδηλώθηκε ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη εργασίες σε ένα παλαιό δίκτυο, στο οποίο τα καλώδια χαλκού αντικαθίστανται σταδιακά από οπτικές ίνες.
Πόσο επικίνδυνα είναι τα ψηφιακά μπλακ άουτ
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, εμφανίστηκε κατηγορηματικός την Τρίτη (17/11), απορρίπτοντας το ενδεχόμενο κοινής προέλευσης των πρόσφατων τεχνολογικών περιστατικών.
«Δεν δεχόμαστε συστημική επίθεση, αυτά τα περιστατικά δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους, δεν συνδέονται», δήλωσε.
Στην περίπτωση των PHP και Java, οι ερευνητές ασφαλείας κατάφεραν με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης να προηγηθούν των κυβερνοεγκληματιών και να δρομολογήσουν την αντιμετώπιση των προβλημάτων.
Την ίδια στιγμή, η Anthropic, όπως και άλλες κορυφαίες εταιρείες του κλάδου, έχει προειδοποιήσει για τους κινδύνους που απορρέουν από τα ίδια τα προϊόντα της.
Οι συνέπειες μιας ψηφιακής κατάρρευσης δεν περιορίζονται στις οθόνες των υπολογιστών. Επηρεάζουν τη λειτουργία νοσοκομείων και σχολείων, εμποδίζουν εκατομμύρια ανθρώπους να εργαστούν και, όπως αποδείχθηκε στις ΗΠΑ, μπορούν να κρατήσουν τα αεροσκάφη στο έδαφος.
Η εξάρτηση από τους τεχνολογικούς κολοσσούς
Ένα εξίσου ανησυχητικό στοιχείο είναι η εξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας από έναν εξαιρετικά περιορισμένο αριθμό εταιρειών.
Εκτός από τις επιχειρήσεις που αναπτύσσουν τα πλέον προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, εταιρείες όπως η Microsoft, η Amazon και η Google διαχειρίζονται ένα τεράστιο μέρος των διακομιστών του πλανήτη.
Στην περίπτωση της PHP, η παγκόσμια τεχνολογική κοινότητα περίμενε με αγωνία έναν και μόνο προγραμματιστή, ο οποίος εργαζόταν εθελοντικά για να διαθέσει τις αναγκαίες διορθώσεις σε μορφή που θα επέτρεπε την εύκολη εγκατάστασή τους.
Αντίστοιχα, η Java, την οποία διαχειρίζεται η Oracle, χρησιμοποιείται σχεδόν από όλες τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις στον κόσμο.
«Η ευπάθεια στη Java της Oracle αποτελεί μια σαφή υπενθύμιση του πόσο εξαρτημένες έχουν γίνει οι επιχειρήσεις από έναν σχετικά μικρό αριθμό κρίσιμων τεχνολογιών», δήλωσε η Σίλα Παντσόλι, επικεφαλής διασφάλισης κινδύνων της συμβουλευτικής εταιρείας RSM UK.
«Οι οργανισμοί πρέπει να γνωρίζουν από ποιες κρίσιμες τεχνολογίες εξαρτώνται, να ενεργούν γρήγορα όταν εμφανίζονται ευπάθειες και να ελέγχουν αν η ανταπόκρισή τους ήταν πράγματι αποτελεσματική», πρόσθεσε.
Από την πλευρά του, ο Ξάντερ Βαν Ράεμντονκ, μηχανικός ασφαλείας στην Aikido Security, επισήμανε ότι η μεγάλη πρόκληση είναι να γνωρίζει μια επιχείρηση εάν είναι εκτεθειμένη στον κίνδυνο.
«Η Java είναι ενσωματωμένη σε τεράστιο αριθμό επιχειρηματικών εφαρμογών λογισμικού, επομένως πολλές εταιρείες δεν διαθέτουν πλήρη κατάλογο των σημείων στα οποία χρησιμοποιείται», εξήγησε.
Θα γίνουν συχνότερα τα ψηφιακά μπλακ άουτ;
Τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται για την ανακάλυψη κενών ασφαλείας είναι ακόμη τόσο νέα, ώστε πιθανότατα θα συνεχίσουν να εντοπίζουν ευπάθειες που παρέμεναν κρυμμένες στον κώδικα για δεκαετίες.
«Η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει την ανακάλυψη και από τις δύο πλευρές, ενώ αυξάνει την ταχύτητα με την οποία διατίθεται νέο λογισμικό», δήλωσε ο Μάρτιν Ρέινολντς, τεχνολογικό στέλεχος της εταιρείας Harness.
«Έτσι, αυξάνεται ο όγκος των προβλημάτων που πρέπει να διορθώσουν οι προγραμματιστές, ενώ μειώνεται ο χρόνος που έχουν στη διάθεσή τους για να το κάνουν».
Η αντιμετώπιση του συσσωρευμένου τεχνολογικού χρέους θα απαιτήσει περισσότερες αναβαθμίσεις, αυξάνοντας ενδεχομένως και τις πιθανότητες νέων διακοπών λειτουργίας.
Οι κυβερνοεγκληματίες, από την άλλη πλευρά, γίνονται ολοένα πιο εξελιγμένοι και διαθέτουν ένα σημαντικό πλεονέκτημα. Αρκεί να εντοπίσουν μία ευπάθεια, ενώ όσοι έχουν αναλάβει την προστασία των συστημάτων πρέπει να τα θωρακίσουν απέναντι σε κάθε πιθανή επίθεση.
«Οι επιτιθέμενοι μπορούν να κινηθούν γρήγορα και χωρίς ανησυχία, να πειραματιστούν χωρίς τον κίνδυνο της αποτυχίας και έτσι, φυσιολογικά, μπορούν συχνά να κινούνται λίγο πιο γρήγορα», εξήγησε ο Σκοτ Χελμ.
«Αυτό που παρατηρούμε σήμερα είναι αυτή η μικρή χρονική υστέρηση ανάμεσα στην ταχύτητα με την οποία μπορούν να κινηθούν οι επιτιθέμενοι και στην ταχύτητα με την οποία μπορούν να κινηθούν οι αμυνόμενοι».