Είθισται κατά τη διάρκεια των προεκλογικών περιόδων να λέγονται μεγάλες κουβέντες, να δίνονται εντυπωσιακές υποσχέσεις και οι πολιτικοί αρχηγοί να πλειοδοτούν σε έργα και σε μεταρρυθμίσεις. Από την εκτροπή του Αχελώου και το μετρό της Θεσσαλονίκης ως τη λίμνη του Μόρνου, το γκρέμισμα των φυλακών Κορυδαλλού και τη δημιουργία μητροπολιτικού πάρκου.

Υποσχέσεις που στο βάθος της τετραετούς διακυβέρνησης χάνονταν στον χρόνο. Μια σταθερή προεκλογική υπόσχεση των εν αναμονή πρωθυπουργών ήταν η μεταφορά της πρωθυπουργικής έδρας εκτός Μεγάρου Μαξίμου.

Από τον Γιώργο Παπανδρέου που ετοίμαζε μάλιστα και… οβάλ γραφείο στον 6ο όροφο του κτιρίου της οδού Βασ. Σοφίας και τον Κυριάκο Μητσοτάκη που ήθελε να δημιουργήσει στον Υμηττό, εκεί όπου στεγαζόταν η ΠΥΡΚΑΛ, ένα επιτελικό κράτος με όλα τα υπουργεία συγκεντρωμένα σε μια περιοχή, έως τον Αλέξη Τσίπρα.

Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ δεν φάνηκε ποτέ να ενθουσιάζεται με το Μέγαρο Μαξίμου. Ποιος ξέρει γιατί; Ισως επειδή όταν εισήλθε θριαμβευτικά ως πρωθυπουργός δεν τον υποδέχθηκε ο προκάτοχός του Αντώνης Σαμαράς, ούτε καν τελετή παράδοσης – παραλαβής έγινε τότε. Τώρα, λένε οι πληροφορίες από την Κουμουνδούρου, ο κ. Τσίπρας θέλει να μετακομίσει το πρωθυπουργικό γραφείο σε άλλο κτίριο επικαλούμενος λόγους ασφαλείας αλλά και λειτουργικότητας, μόνο που δεν βρήκε ακόμα κτίριο και – το σημαντικότερο – δεν έγινε ακόμα (ξανά) πρωθυπουργός.

INFO

1982

ήταν το έτος που το Μέγαρο Μαξίμου έγινε πρωθυπουργική έδρα, με πρωτοβουλία του τότε υπουργού Προεδρίας της Κυβερνήσεως Μένιου Κουτσόγιωργα. Ο πρώτος πρωθυπουργός που εγκαταστάθηκε εκεί ήταν ο Ανδρέας Παπανδρέου.

5,5 δισ. δρχ.

κόστισε το 1952 η μεταβίβαση του οικήματος από τον τότε ιδιοκτήτη του Δημήτριο Μάξιμο στο Ελληνικό Δημόσιο. Υπολογίζεται ότι η αξία του τότε ανερχόταν στα 11 δισ. δρχ.

Ο Δημήτρης Μάξιμος και το Μέγαρο του.

Τα σουβλάκια και οι βόλτες

Αλλωστε στη διάρκεια της θητείας του εκεί στο Μέγαρο Μαξίμου, το οποίο φρόντισε να το διακοσμήσει με έργα επιφανών ζωγράφων (όπως του Παναγιώτη Τέτση), αλλά και να επιτρέψει στους συμπαθέστατους ντελιβεράδες να μεταφέρουν στα γραφεία του Μεγάρου (τουλάχιστον στα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ) κοντοσούβλια και σουβλάκια, φιλοξένησε τους τότε πιο ισχυρούς της Γης, όπως την καγκελάριο Ανγκελα Μέρκελ, τον πλανητάρχη Ομπάμα, τον Αρχιεπίσκοπο, τον Πάπα, τον Πατριάρχη, αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων.

Ηταν εκεί το στρατηγείο του και δεν το έκρυβε και όταν ήθελε να ξεμουδιάσει ή να πάρει κάποιες αποφάσεις για τα μνημόνια και για το δημοψήφισμα, έπιανε τον τότε… big asset του Γιάνη Βαρουφάκη αγκαζέ για μια βόλτα (παρουσία τηλεοπτικών συνεργείων) στην οδό Βασιλέως Παύλου.

Αυτή τη βόλτα, σε προστατευόμενο περιβάλλον στην Ηρώδου Αττικού, τη συνήθιζε και ο Αντώνης Σαμαράς μαζί με τον πιστό του συνεργάτη Δημήτρη Σταμάτη (σημερινό πρόεδρο του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων), όταν έκαναν βόλτες έως το Ζάππειο για να ξεμουδιάσουν. Και όταν οι καταστάσεις δεν το επέτρεπαν, λόγω κυρίως διαδηλώσεων και αποκλεισμών των δρόμων, ανέβαιναν και οι δύο στην ταράτσα του Μαξίμου και συμπλήρωναν εκεί τα βήματα που ήταν προγραμματισμένο να κάνουν καθημερινά.

Οι κλούβες και η… κότα

Αλλά το θέμα ασφαλείας απασχολούσε ανέκαθεν τον κ. Τσίπρα. Να σκεφτείτε ότι είχε κλείσει την οδό Ηρώδου Αττικού με τρεις κλούβες γεμάτες από άνδρες των ΜΑΤ, με διαμαρτυρίες από τους ταξιτζήδες που έπρεπε, όπως έλεγαν, να κάνουν ολόκληρο κύκλο για να πάνε από το Κολωνάκι στο Παγκράτι.

Στον Εθνικό Κήπο είχαν διασκορπιστεί και άλλοι αστυνομικοί με πολιτικά ρούχα, οι οποίοι ξαφνικά πολλαπλασιάζονταν όταν ο Αλέξης Τσίπρας ζητούσε από τότε κυβερνητική εκπρόσωπο Ολγα Γεροβασίλη να πάνε με τα πόδια από το Μέγαρο Μαξίμου, μέσω Εθνικού Κήπου, στο Κοινοβούλιο.

Παρά τα αυστηρά μέτρα ασφαλείας επί εποχής ΣΥΡΙΖΑ, μια γυναίκα ακτιβίστρια κατάφερε να διεισδύσει έως τα κάγκελα του Μεγάρου και να πετάξει σε αυτό μια στρουμπουλή… κότα. Προκλήθηκε αναστάτωση, η Αστυνομία συνέλαβε την ακτιβίστρια, αλλά δεν κατάφερε να συλλάβει και την κότα, της οποίας η τύχη από τότε αγνοείται.

Το Μέγαρο Μαξίμου διαθέτει το πλεονέκτημα της τοποθεσίας του στο κέντρο της Αθήνας, πολύ κοντά στη Βουλή, ωστόσο λόγω του σχετικά μικρού μεγέθους του το 2009 είχε εξεταστεί η μετεγκατάσταση του πρωθυπουργικού γραφείου σε άλλο κτίριο, όπως το Ζάππειο Μέγαρο.

Η πρόταση όμως αυτή δεν προχώρησε. Αλλη πρόταση ήταν να μεταφερθεί στο Μέγαρο Σταθάτου, αλλά ούτε αυτή η πρόταση προχώρησε και τελικά το Μέγαρο Σταθάτου έγινε γραφείο των πρωθυπουργικών συμβούλων. Ωστόσο την ίδια χρονιά (2009) αποφασίστηκε το νέο στρατηγείο του πρωθυπουργού να μεταφερθεί στον 6ο όροφο του υπουργείου Εσωτερικών (επί της Βασ. Σοφίας).

Είχε διαρρεύσει και το… επιτελείο

Η αλήθεια είναι ότι επί πρωθυπουργίας Γιώργου Παπανδρέου υπήρξαν πολλές σκέψεις καθώς και προτάσεις, πλην όμως λίγα βήματα έγιναν για τη μεταστέγαση του πρωθυπουργικού γραφείου στην οδό Βασ. Σοφίας. Πληροφορίες που άφηναν οι τότε κυβερνώντες να διαρρεύσουν εμφάνιζαν ακόμα και τα γραφεία που θα είχε το νέο Μέγαρο Μαξίμου.

Δηλαδή πλην της έμπιστης γραμματέως του Μαρίας Μακρυδάκη, ακριβώς δίπλα στο τεχνολογικά υπερσύγχρονο γραφείο του κ. Παπανδρέου θα μετακόμιζαν η Ρεγγίνα Βάρτζελη, ο Νίκος Ζιώγας (επονομαζόμενος και ως «σκιά» του πρωθυπουργού), ενώ κάποιοι έλεγαν ότι ένα από τα γραφεία προοριζόταν και για τον κ. Λουκά Παπαδήμο. Ολα πάντως τελούσαν υπό χρονική αίρεση και οι προωθούμενες αλλαγές δεν έγιναν ποτέ μετά τις αντιδράσεις που προκάλεσαν οι Βενιζέλος, Πάγκαλος κ. ά.

Eτσι, παρά τις προσπάθειες των εκάστοτε πρωθυπουργών, το Μέγαρο Μαξίμου, που συνεχώς το εμφάνιζαν ότι μεταστεγάζεται, παρέμεινε ακλόνητο στη θέση του…

Η ευκαιρία του 2021

Αναβάθμιση με ελληνικές υπογραφές

Παρά τις… διαχρονικές φήμες περί μετακόμισης, την τελευταία διετία ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανέλαβε την αισθητική αναβάθμιση του Μεγάρου Μαξίμου με έργα ελλήνων καλλιτεχνών. Η ευκαιρία δόθηκε κατά τους εορτασμούς των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση και το γεγονός ότι Μέγαρο είχε να βαφτεί 17 ολόκληρα χρόνια.

Oπως είπε η σύζυγος του Πρωθυπουργού Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη στο περιοδικό «Architectural Digest», το Μέγαρο Μαξίμου είχε να βαφτεί από το 2004, λίγο πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας.

Μέσα σε λίγες εβδομάδες το πρωθυπουργικό γραφείο επί της οδού Ηρώδου Αττικού άλλαξε διακόσμηση. Στο σαλόνι τοποθετήθηκε ένα τραπέζι από φυσητό γυαλί του Γιάννη Γκίκα, αλλά και ένα μαρμάρινο τραπεζάκι των αδελφών Ζωής και Νίκης Μοσκοφόγλου. Η κονσόλα Aria της ελληνίδας interior designer Rena Dumas (την οποία δάνεισαν για το Μέγαρο Μαξίμου τα παιδιά της) ακουμπούσε σε έναν τοίχο στην αίθουσα συσκέψεων, ενώ μια σκαλιστή παιδική καρέκλα, δημιουργία του σκυριανού ξυλουργού Λευτέρη Αυγοκλούρη, είχε περίοπτη θέση στο σαλόνι.

Το Μέγαρο Μαξίμου

Το Μέγαρο Μαξίμου, που στεγάζει τα γραφεία του εκάστοτε Πρωθυπουργού της Ελλάδος, βρίσκεται στο κέντρο της πρωτεύουσας, της Αθήνας, στην οδό Ηρώδου Αττικού, δίπλα ακριβώς στο Προεδρικό Μέγαρο και απέναντι από τον Εθνικό Κήπο.

Αρχιτεκτονική

Το Μέγαρο Μαξίμου είναι δείγμα του αθηναϊκού νεοκλασικισμού έτσι όπως αυτός εμφανίζεται στην όψιμη περίοδό του, με εμφανή την επίδραση των νέων αρχιτεκτονικών ρευμάτων της Δύσης. Η όλη σύνθεση είναι λιτή και αποπνέει ένα ήρεμο κλασικό ύφος.

Εξωτερική όψη

Η αυστηρή συμμετρία χαρακτηρίζει την κυρία όψη του, με το μαρμάρινο ιωνικό πρόπυλο με τις κλασικές αναλογίες, τη φατνωματική οροφή και το επιβλητικό κλιμακοστάσιο που εξαιρεί τον άξονα της εισόδου.

Τα χωρίς πλαίσιο ανοίγματα ανάμεσα στις ελαφρές, τύπου παραστάδας, προεξοχές της τοιχοποιίας τονίζουν το αίσθημα του κατακόρυφου, ενώ οριζόντιοι παράλληλοι αρμοί διατρέχουν τις όψεις. Πάνω από το γείσο, ένα απλό χαμηλό στηθαίο με μπάλουστρα στέφει το οικοδόμημα.

Εσωτερικά το κτήριο ακολουθεί την τυπική διάταξη των αστικών μεγάρων (hotel particulier). Από την είσοδο οδηγούμεθα σε ένα μεγάλο, πλακοστρωμένο με μάρμαρα, κεντρικό χολ που οροθετείται από τέσσερις, επίσης μαρμάρινους, ιωνικούς κίονες.

Ένα ορθογώνιο γυάλινο άνοιγμα στην οροφή, σε ύφος art nouveau, αφήνει να περνά το αττικό φως. Στον διακριτικά φωτισμένο, λιτό και ταυτόχρονα επιβλητικό αυτόν χώρο κλασικιστικά και εκλεκτικιστικά στοιχεία συνδιαλέγονται με επιτυχία.

Χολ υποδοχής

Δεξιά και αριστερά από το κεντρικό hall διατάσσονται οι χώροι υποδοχής: Το γραφείο του Μαξίμου (σημερινό γραφείο Πρωθυπουργού), δύο σαλόνια (το ένα σήμερα έχει μετατραπεί σε γραφείο) και η μεγάλη τραπεζαρία.

Στο πίσω μέρος του κτιρίου, καθώς και στον όροφο που περιορίζεται επίσης προς τα πίσω μέρος, έτσι ώστε να μην είναι διακριτός από την όψη της οδού Ηρώδου του Αττικού, βρίσκονται οι υπόλοιποι ιδιωτικοί χώροι του μεγάρου.

Σαλόνι

Οι εσωτερικές διακοσμήσεις των χώρων υποδοχής και του πρωθυπουργικού γραφείου είναι μεταγενέστερες και ανήκουν στη φάση αποκατάστασης του 1972, το ίδιο και η σημερινή επίπλωση του μεγάρου. Κάποιες ακόμη μικρότερες εργασίες ανακαίνισης και μετατροπές πραγματοποιήθηκαν από την Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου το 1998.

Τραπεζαρία

Οι πίνακες που κοσμούν το γραφείο του Πρωθυπουργού και τους υπόλοιπους χώρους υποδοχής ανήκουν στην Εθνική Πινακοθήκη και επελέγησαν έτσι ώστε να καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα της νεοελληνικής ζωγραφικής του 19ου και του 20ού αιώνα. Οι μόνοι χώροι που διατηρούν την αρχική τους μορφή είναι η είσοδος με το κεντρικό χολ.

Έργα της Εθνικής Πινακοθήκης που φιλοξενούνται στο Μέγαρο Μαξίμου

Σχετικά με τους αρχιτέκτονες

Υπάρχουν αμφισβητήσεις ως προς τον αρχιτέκτονα που σχεδίασε το κτήριο. Ο γνωστός ιστορικός της αθηναϊκής αρχιτεκτονικής Κώστας Μπίρης, στο βιβλίο του Αι Αθήναι από του 19ου εις τον 20όν αιώνα, αναφέρει ως αρχιτέκτονα του μεγάρου τον Αναστάσιο Χέλμη.

Την πληροφορία επαναλαμβάνει και ο ακαδημαϊκός καθηγητής Σόλων Κυδωνίατης, στο βιβλίο του Αθήναι, παρελθόν και μέλλον. Εντούτοις, στις Αναμνήσεις του, ο Δ.Α. Καμπάνης, προγονός του γνωστού ευπατρίδη αρχιτέκτονα και «αρχιτέκτονα των ανακτόρων» Αναστάσιου Μεταξά, το αποδίδει στον πατριό του.

Μέχρι στιγμής τουλάχιστον, δεν έχουν βρεθεί αποδεικτικά τεκμήρια που να μας βοηθούν να εντάξουμε με βεβαιότητα το κτήριο στην εργογραφία του ενός ή του άλλου αρχιτέκτονα. Πολύ περισσότερο που για τον Αναστάσιο Χέλμη τα στοιχεία που διαθέτουμε είναι ελάχιστα, ενώ, αν και γνωρίζουμε πολλά για τη ζωή και το έργο τού Αναστάσιου Μεταξά, εντούτοις δεν έχει ακόμη επισημανθεί το αρχιτεκτονικό του αρχείο.

Είναι πάντως πολύ πιθανόν να έχουν ασχοληθεί και οι δύο με το κτήριο, ο ένας στην πρώτη φάση της κατασκευής του, στις αρχές της δεκαετίας του 1910, κι ο άλλος κατά την αποπεράτωσή του, τη δεκαετία του ’20.

Ιστορία

Τα παλαιότερα στοιχεία που γνωρίζουμε για το οικόπεδο όπου βρίσκεται σήμερα κτισμένο το Μέγαρο Μαξίμου χρονολογούνται στα μέσα του 19ου αιώνα, λίγα χρόνια μετά την ανακήρυξη της Αθήνας ως πρωτεύουσας του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.

Τα συμβόλαια του 1856 φέρουν ως ιδιοκτήτες του οικοπέδου τους αδελφούς Άγγελο και Αργύρη Καραγιάννη. Δεν έχουμε κανένα άλλο στοιχείο γι’ αυτούς. Οπωσδήποτε πάντως η περιοχή, αρκετά έξω από το παλαιό κέντρο της πόλης, την Πλάκα, ήταν ακόμα χωράφια και λαχανόκηποι. Η επιλογή της θέσης για την ανέγερση των ανακτόρων (1836 – 1843), όπου σήμερα στεγάζεται το Κοινοβούλιο, πάνω σε σχέδιο του Friedrich von Gartner δεν φαίνεται να επηρέασε σημαντικά την αξία της γης στην περιοχή.

Σε χαρτί του γαλλικού Γενικού Επιτελείου Στρατού το 1854 ολόκληρη η έκταση μεταξύ των Παλαιών Ανακτόρων και του Μεγάρου της Δούκισσας της Πλακεντίας στα Ιλίσια είναι ακατοίκητη. Χαρακτηριστικό είναι άλλωστε ότι όταν το 1855 συστήνεται το «Εν Αθήναις Ορφανοτροφείον Κορασίδων Αμαλίειον», υπό την προστασία της Βασίλισσας Αμαλίας, το οικόπεδο που του παραχωρείται βρίσκεται πίσω ακριβώς από το σημερινό Προεδρικό Μέγαρο (αρχικά Ανάκτορα Διαδόχου και μετά το 1909 επίσημη κατοικία της βασιλικής οικογένειας).

Η κατάσταση αρχίζει να αλλάζει τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, όταν επί της λεωφόρου Κηφισίας (η σημερινή Βασιλίσσης Σοφίας) οικόπεδα απελευθερώνονται από το Δημόσιο.

Ακολουθούν οι πρώτες πωλήσεις σε ιδιώτες. Το ένα μετά το άλλο μια σειρά από πλούσια αστικά μέγαρα ξεπροβάλλουν στην αριστερή προς την άνοδο πλευρά της.

Το 1891, στην οδό Ηρώδου του Αττικού, στον χώρο που μέχρι τότε χρησιμοποιείται ως βασιλικός λαχανόκηπος, αρχίζουν να κτίζονται τα Ανάκτορα του Διαδόχου, για να στεγάσουν και την οικογένεια του πρωτότοκου γιου του Βασιλιά Γεωργίου του Α’, Κωνσταντίνου, και της γυναίκας του πριγκίπισσας Σοφίας Χοεντζόλλερν, θυγατέρας του Κάιζερ Φρειδερίκου της Γερμανίας. Τον σχεδιασμό του αναλαμβάνει ο Ερνέστος Τσίλλερ. Η περιοχή γίνεται τώρα η πιο αριστοκρατική γειτονιά της πρωτεύουσας.

Όταν ο εφοπλιστής Αλέξανδρος Μιχαληνός αγοράζει, το 1912, το οικόπεδο στη γωνία των οδών Ηρώδου του Αττικού και Διοχάρους (η σημερινή Γεωργίου του Β’), το Ανάκτορο του Διαδόχου είναι πλέον το Βασιλικό Ανάκτορο. Αμέσως μετά αρχίζει η ανοικοδόμηση του μεγάρου, για να χρησιμεύσει ως κατοικία του ιδιοκτήτη του.

Λίγα χρόνια αργότερα, η χήρα του Ειρήνη, το γένος Μανούση, παντρεύεται τον Δημήτριο Ε. Μάξιμο και το 1916 πωλεί το οικόπεδο της οδού Ηρώδου του Αττικού με την ημιτελή οικοδομή στον Λεωνίδα Ανδρ. Εμπειρίκο. Πέντε χρόνια αργότερα, η Ειρήνη Μαξίμου αγοράζει και πάλι από τον Λ. Εμπειρίκο το οικόπεδο, το ζεύγος Μαξίμου ολοκληρώνει το κτήριο και εγκαθίσταται σ’ αυτό.

Η αγορά του Μεγάρου Μαξίμου από το Ελληνικό Δημόσιο

Το 1952 το Ελληνικό Δημόσιο έρχεται σε συνεννόηση με τον Δ. Μάξιμο προκειμένου να αγοράσει την κατοικία του. Για την εκτίμηση του ακινήτου συστήνεται επιτροπή από τους καθηγητές του Ε.Μ.Π. Κ. Κιτσίκη και Ε. Ρουσσόπουλο και τον οικονομικό έφορο Π. Σταυρόπουλο. Η επιτροπή εκτιμά την αξία του ακινήτου σε 11 δισεκατομμύρια δραχμές.

Στη συνέχεια, ο Υπουργός των Οικονομικών Χ. Ευελπίδης επισκέφθηκε τον Δ. Μάξιμο, οποίος του δήλωσε ότι δέχεται να πουλήσει την κατοικία του στο Δημόσιο αντί του ποσού των 5,75 δισεκατομμυρίων δραχμών, δηλαδή στο μισό περίπου της εκτίμησης της επιτροπής. Επιπλέον δε προσφέρει στο Κράτος όλη την επίπλωση της κατοικίας του, καθώς και τους πίνακες που βρίσκονται σ’ αυτήν, προκειμένου να το χρησιμοποιήσει ως «Κυβερνητικόν Μέγαρον» και για τη φιλοξενία ξένων υψηλών προσώπων.

Η αγοραπωλησία ολοκληρώνεται. Ο Πρόεδρος της Κυβέρνησης, σε ευχαριστήρια επιστολή του προς τον Δ. Μάξιμο για τη γενναιόδωρη προσφορά του, δηλώνει ότι το κτήριο θα διατηρήσει το όνομά του, ως «Οικία Μαξίμου».

Η εγκατάλειψη επί δικτατορίας

Για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα το κτήριο παραμένει κενό και υφίσταται πολλές φθορές. Κατά τα χρόνια της δικτατορίας (1967 – 1974) κινδύνεψε να κατεδαφιστεί. Την περίοδο αυτή καταστράφηκαν τα μωσαϊκά δάπεδά του. Τελικά όμως επικράτησε η άποψη να διατηρηθεί και να επαναχρησιμοποιηθεί. Το 1982 η εποπτεία του Μεγάρου Μαξίμου περιέρχεται στο Υπουργείο Προεδρίας της Κυβερνήσεως για να χρησιμοποιηθεί είτε για την κάλυψη των αναγκών του είτε ως επίσημη κατοικία και γραφείο του εκάστοτε Πρωθυπουργού, χρήση την οποία διατηρεί ώς σήμερα.