Καθώς το Ιράν διαμηνύει πως οι συνθήκες στα Στενά του Ορμούζ δεν πρόκειται να επιστρέψουν στο καθεστώς που ίσχυε πριν από την επίθεση που δέχτηκε από ΗΠΑ και Ισραήλ, τα κράτη του Κόλπου εξετάζουν φιλόδοξα και εξαιρετικά δαπανηρά σχέδια για ένα ενεργειακό bypass στον Περσικό.
Στόχος είναι με αγωγούς να παρακάμψουν τα Στενά του Ορμούζ ώστε να συνεχίζουν να εξάγουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο μέσω σταθμών όχι στον Περσικό Κόλπο, αλλά στην Ερυθρά Θάλασσα ή ακόμα και στη Μεσόγειο.
Αξιωματούχοι και στελέχη του ενεργειακού κλάδου δηλώνουν στους Financial Times ότι νέοι αγωγοί ίσως αποτελούν τη μοναδική λύση για να αντιμετωπιστεί ο έλεγχος που έχει το Ιράν στην περιοχή. Ωστόσο πρόκειται για έργα με δυσθεώρητο κόστος, τα οποία είναι περίπλοκα και επιπλεον χρειάζονται πολλά χρόνια για να υλοποιηθούν.
Ο αγωγός «Ανατολής – Δύσης» στη Σαουδική Αραβία
Η τρέχουσα σύγκρουση και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ανέδειξε τη στρατηγική αξία του αγωγού Ανατολής–Δύσης στη Σαουδική Αραβία, μήκους 1.200 χιλιομέτρων. Κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1980, όταν υπήρχαν φόβοι ότι ο «πόλεμος των τάνκερ» μεταξύ Ιράν και Ιράκ θα έκλεινε το στενό.
Σήμερα αποδεικνύεται μια εξαιρετικά κρίσιμη γραμμή ροής πετρελαίου, μεταφέροντας 7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως στο λιμάνι Γιανμπού της Ερυθράς Θάλασσας, παρακάμπτοντας πλήρως το Ορμούζ.
«Εκ των υστέρων, ο αγωγός Ανατολής–Δύσης μοιάζει με ιδιοφυές στρατηγικό σχέδιο», δήλωσε ανώτερο στέλεχος του ενεργειακού τομέα στον Κόλπο. Ο Αμίν Νάσερ, διευθύνων σύμβουλος της σαουδαραβικής Aramco, είπε σε αναλυτές τον περασμένο μήνα ότι ο αγωγός αποτελεί «την κύρια διαδρομή στην οποία βασιζόμαστε αυτή τη στιγμή».
Πλέον, το βασίλειο του Κόλπου εξετάζει τρόπους ώστε να επεκτείνει το δίκτυο αγωγών και το μεγαλύτερο μέρος της ημερήσιας παραγωγής των 10,2 εκατομμυρίων βαρελιών να εξάγεται μέσω αγωγών αντί για τις θαλάσσιες οδούς που βρίσκονται υπό ιρανικό έλεγχο. Αυτό περιλαμβάνει την επέκταση της χωρητικότητας του υφιστάμενου αγωγού ή την κατασκευή νέων διαδρομών.
«Όλοι κοιτάζουν τον ίδιο χάρτη και καταλήγουν στα ίδια συμπεράσματα»
Προηγούμενα σχέδια για αγωγούς στην περιοχή είχαν επανειλημμένα καθυστερήσει λόγω υψηλού κόστους, αλλά και πολυπλοκότητας. Ωστόσο, σύμφωνα με τη Μαισούν Καφάφι, ανώτερη σύμβουλο του Atlantic Council, το κλίμα στον Κόλπο έχει πλέον αλλάξει. «Διακρίνω μια μετάβαση από τα θεωρητικά σενάρια σε μια επιχειρησιακή πραγματικότητα», είπε και πρόσθεσε: «Όλοι κοιτάζουν τον ίδιο χάρτη και καταλήγουν στα ίδια συμπεράσματα».
Αντί για μεμονωμένα έργα, η πιο ανθεκτική λύση «δεν είναι ένας μόνο εναλλακτικός αγωγός, αλλά ένα δίκτυο, ένας ιστός διαδρομών», αν και αυτό είναι και το πιο δύσκολο να υλοποιηθεί. Μακροπρόθεσμα, οι νέοι αγωγοί πιθανότατα θα μπορούσαν να ενταχθούν σε ευρύτερους εμπορικούς διαδρόμους για τη μεταφορά όχι μόνο ενέργειας αλλά και άλλων αγαθών.
Το φιλόδοξο σχέδιο του IMEC και ο ρόλος του Πειραιά
Μία επιλογή είναι η αναβίωση του φιλόδοξου σχεδίου IMEC, που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ και θα συνέδεε την Ινδία με την Ευρώπη μέσω του Κόλπου και με πύλη εισόδου το λιμάνι του Πειραιά. Ωστόσο, μέρος του σχεδίου περιλάμβανε έναν αγωγό προς το ισραηλινό λιμάνι της Χάιφα και διαχρονικά η οποιαδήποτε συνέργασία Αράβων με το Τελ Αβίβ δεν είνα απλώς ένα «δυσεπίλυτος γρίφος», αλλά για πολλούς είναι ένα «αδιανόητο» σενάριο.
Ο Γιόσι Άμπου, διευθύνων σύμβουλος της ισραηλινής NewMed Energy, δήλωσε ότι είναι βέβαιος πως θα κατασκευαστούν αγωγοί προς τη Μεσόγειο, είτε καταλήγουν σε ισραηλινά είτε σε αιγυπτιακά λιμάνια. «Οι χώρες πρέπει να ελέγχουν τη μοίρα τους, μαζί με τους συμμάχους τους», είπε. «Χρειάζονται αγωγοί πετρελαίου και σιδηροδρομικές συνδέσεις σε όλη την περιοχή, στην ξηρά, χωρίς να δίνουν σε άλλους τη δυνατότητα στραγγαλισμού μέσω στενών σημείων».
Μεγάλα σχέδια, μεγάλα προβλήματα
Παρά τις προθέσεις, τα εμπόδια παραμένουν τεράστια. Πέρα από το υψηλό κόστος και την περιπλοκότητα της διασύνδεσης πολλών χωρών, όπως ένας αγωγός από το Ιράκ, τη Συρία και την Τουρκία, υπάρχουν και ζητήματα ασφάλειας που προκύπτουν από την ευαλωτότητα τέτοιων έργων, τα οποία είναι εκτεθειμένα ακόμα και στις διαθέσεις ένοπλων ομάδων και οργανώσεων, όπως του ISIS, που δρουν στην ευρύτερη περιοχή.
Επίσης προκύπτουν και κρίσιμα πολιτικά ζητήματα. Ποιος θα ελέγχει τους αγωγούς και τη ροή του πετρελαίου; Ένα τόσο μεγάλο δίκτυο αγωγών θα σημαίνει πως ετερόκλητες χώρες θα πρέπει να συνεργαστούν, εγκαταλείποντας τα εθνικά συμφέροντα, τις ιστορικές αντιπαλότητες και τις διαχρονικές διαφορές.
Οι πιο «ρεαλιστικές» επιλογές
Βραχυπρόθεσμα, σύμφωνα με ειδικούς στη Financial Times, οι πιο ρεαλιστικές επιλογές φαίνεται να είναι η επέκταση του αγωγού «Ανατολής – Δύσης» στη Σαουδική Αραβία και της υφιστάμενης διαδρομής του Άμπου Ντάμπι προς τη Φουτζάιρα. Η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε επίσης να αναπτύξει νέους τερματικούς σταθμούς εξαγωγής στην Ερυθρά Θάλασσα, συμπεριλαμβανομένου του λιμανιού που κατασκευάζεται, στο πλάισιο του project, στη Νίομ.
Σύμφωνα με έναν ανώτερο ενεργειακό αξιωματούχο, το Άμπου Ντάμπι είχε «πάντα ένα σχέδιο Β» για δεύτερο αγωγό προς τη Φουτζάιρα. Ωστόσο, αποφάσεις δεν αναμένονται πριν ξεκαθαρίσει το μακροπρόθεσμο καθεστώς του Στενού του Ορμούζ.
Η Καφάφι εκτίμησε ότι οι χώρες του Κόλπου θα χρειαστούν χρόνο για να αξιολογήσουν την κατάσταση, αλλά πλέον αναγνωρίζουν ότι η κλίμακα της ενεργειακής κρίσης απαιτεί νέα προσέγγιση. «Οι συζητήσεις έχουν προχωρήσει πολύ περισσότερο», είπε και πρόσθεσε: «Δεν περιμένω να επιστρέψουμε στο προπολεμικό καθεστώς».