Ισραήλ – Ιράν: Μια εχθρότητα που διαμόρφωσε τη Μέση Ανατολή
Οι σχέσεις μεταξύ του Ισραήλ και του Ιράν δεν ήταν πάντοτε συγκρουσιακές. Αντιθέτως, για δεκαετίες υπήρξαν σιωπηλοί σύμμαχοι σε μια περιοχή που άλλαζε βίαια ισορροπίες. Η σημερινή ανοιχτή εχθρότητα είναι το αποτέλεσμα γεωπολιτικών ανατροπών, ιδεολογικών ρήξεων και στρατηγικών υπολογισμών που ξεκινούν από τον Ψυχρό Πόλεμο και φτάνουν μέχρι τη σύγχρονη πυρηνική κρίση.
Από τη μυστική συνεργασία στην ιδεολογική ρήξη
Μέχρι το 1979, το Ιράν του Σάχη διατηρούσε διακριτικές αλλά ουσιαστικές σχέσεις με το Ισραήλ. Η Τεχεράνη ήταν ένας από τους βασικούς προμηθευτές πετρελαίου του εβραϊκού κράτους, ενώ υπήρχε συνεργασία σε επίπεδο πληροφοριών και άμυνας.
Η Ιρανική Επανάσταση του 1979 άλλαξε τα πάντα. Η άνοδος του Ρουχολάχ Χομεϊνί εγκαθίδρυσε ένα θεοκρατικό καθεστώς που χαρακτήρισε το Ισραήλ «παράνομο κράτος» και υιοθέτησε επίσημα αντι-ισραηλινή ρητορική. Η πρεσβεία του Ισραήλ στην Τεχεράνη παραδόθηκε στην PLO, συμβολίζοντας το τέλος μιας εποχής.
Η εποχή των proxy πολέμων
Τις δεκαετίες που ακολούθησαν, η αντιπαράθεση μεταφέρθηκε σε τρίτες χώρες. Το Ιράν ενίσχυσε στρατιωτικά και οικονομικά οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο και αργότερα τη Χαμάς στη Γάζα. Το Ισραήλ, από την πλευρά του, υιοθέτησε στρατηγική «προληπτικών πληγμάτων» και μυστικών επιχειρήσεων, στοχεύοντας ιρανικές εγκαταστάσεις και δίκτυα.
Η Συρία μετατράπηκε σε βασικό πεδίο αντιπαράθεσης μετά το 2011. Η ισραηλινή αεροπορία πραγματοποίησε δεκάδες επιδρομές εναντίον ιρανικών στόχων, επιδιώκοντας να αποτρέψει τη μόνιμη στρατιωτική εγκατάσταση της Τεχεράνης κοντά στα σύνορά της.
Το πυρηνικό ζήτημα
Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν αποτελεί τον πυρήνα της στρατηγικής σύγκρουσης. Η συμφωνία του 2015 (JCPOA) δημιούργησε προσωρινή αποκλιμάκωση, όμως η αποχώρηση των ΗΠΑ το 2018 επανέφερε την ένταση. Το Ισραήλ θεωρεί ότι ένα πυρηνικά οπλισμένο Ιράν συνιστά υπαρξιακή απειλή. Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι το πρόγραμμα έχει ειρηνικό χαρακτήρα.
Τα τελευταία χρόνια, κυβερνοεπιθέσεις, στοχευμένες δολοφονίες επιστημόνων και επιχειρήσεις δολιοφθοράς επιβεβαιώνουν ότι η «σκιώδης σύγκρουση» δεν σταμάτησε ποτέ.
Η γεωπολιτική διάσταση
Οι σχέσεις Ισραήλ–Ιράν δεν αφορούν μόνο τις δύο χώρες. Εμπλέκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι χώρες του Κόλπου και ευρωπαϊκές δυνάμεις. Οι Συμφωνίες του Αβραάμ αναδιαμόρφωσαν τον περιφερειακό χάρτη, δημιουργώντας άτυπο άξονα κρατών που βλέπουν το Ιράν ως κοινή απειλή.
Σήμερα, η σύγκρουση κινείται μεταξύ αποτροπής και άμεσης αντιπαράθεσης. Κάθε πλήγμα, κάθε δήλωση, κάθε πυραυλική δοκιμή μετακινεί τις ισορροπίες.