Οι ΗΠΑ πρέπει να θυμηθούν το δόγμα της αποτροπής

Γράφουν οι Angus King και Mark Hertling

Εχθρικά drones πάνω από τη Ρουμανία. Αδέσποτοι πύραυλοι στην Πολωνία. Πράξεις δολιοφθοράς στη Γερμανία. Κάθε εβδομάδα φέρνει και μία νέα ρωσική πρόκληση, καθώς ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν εντείνει τις προσπάθειές του να διχάσει την Ευρώπη και να υπονομεύσει τη στήριξη προς την Ουκρανία. Με τις ένοπλες δυνάμεις των δυτικών χωρών να βρίσκονται σε κατάσταση συναγερμού για την αντιμετώπιση αυτών των απειλών, αυξάνεται η πιθανότητα επέκτασης του πολέμου σε έδαφος του ΝΑΤΟ.

Το πρόβλημα της κλιμακούμενης αστάθειας δεν περιορίζεται, δυστυχώς, στα ανατολικά σύνορα της Ευρώπης. Ο κίνδυνος σύρραξης μεταξύ των αυταρχικών αντιπάλων της Αμερικής και των δημοκρατικών συμμάχων μας αυξάνεται σε παγκόσμιο επίπεδο για έναν απλό και ανησυχητικό λόγο: οι εχθροί της φιλελεύθερης δημοκρατίας θεωρούν όλο και περισσότερο ότι η Αμερική είναι αδύναμη και αναξιόπιστη.

Αυτή η αντίληψη βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην ανεξήγητη εγκατάλειψη, από την τρέχουσα κυβέρνηση, της στρατηγικής που διατήρησε την ειρήνη σε μεγάλο μέρος του κόσμου κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου: της αποτροπής.

Η βασική προσέγγιση στο αμυντικό δόγμα που προέκυψε από τη φρίκη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν απλή: αν μας επιτεθείτε, θα απαντήσουμε με τέτοια σφοδρότητα που η χώρα σας θα εξολοθρευτεί· επομένως, είναι προτιμότερο να μην ξεκινήσετε κάτι: Με την ανάπτυξη των πυρηνικών όπλων, η έννοια αυτή αποδόθηκε εύστοχα με την ατυχή φράση “αμοιβαία εξασφαλισμένη καταστροφή”.

Αν και συνδέεται κυρίως με την πυρηνική αντιπαράθεση με τη Σοβιετική Ένωση, η αποτροπή αποτέλεσε επίσης τη βάση της μακροχρόνιας στρατηγικής των ΗΠΑ για την αποφυγή μιας συμβατικής σύγκρουσης με έναν αντίπαλο ισάξιας ή σχεδόν ισάξιας ισχύος όπως η Κίνα ή η Ρωσία. Αντί για το δόγμα της “αμοιβαία εξασφαλισμένης καταστροφής”, αυτή η μορφή αποτροπής βασίζεται στη διατήρηση, από την πλευρά των ΗΠΑ, μιας επαρκώς ισχυρής συμβατικής στρατιωτικής δύναμης, ώστε κάθε ενδεχόμενος αντίπαλος να αντιλαμβάνεται ότι είναι μάταιο να πραγματοποιήσει μια επίθεση εναντίον μας ή κατά των συμμάχων μας.

Η πρόκληση στην εν λόγω στρατηγική ήδη από την γέννεσή της τη δεκαετία του 1950 ήταν ότι ο επιτιθέμενος σπάνια κάνει μια κίνηση ταυτόχρονα κατά πολλών υποψήφιων θυμάτων. Αντίθετα, συνήθως ο δράστης κάνει την επίθεση του κατά ενός μεμονωμένου στόχου, διακηρύσσοντας παράλληλα ότι οι φιλοδοξίες του είναι περιορισμένες. Ο Χίτλερ ξεκίνησε με τη Σουδητία και την Τσεχοσλοβακία, για να προχωρήσει στη συνέχεια στην Πολωνία, το Βέλγιο και τη Γαλλία. Ο Πούτιν ξεκίνησε με την Ουκρανία.

Για να αντιμετωπιστεί αυτό το πρόβλημα αλλά και η πολύ πραγματική απειλή του σοβιετικού επεκτατισμού μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ καθιέρωσε την αρχή ότι μια επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους θα θεωρηθεί επίθεση εναντίον όλων – και ότι μια τέτοια επίθεση θα αντιμετωπιζόταν με κοινή απάντηση από τις ευρωπαϊκές χώρες και τις ΗΠΑ.

Ένας παρόμοιος αποτρεπτικός μηχανισμός ενισχύεται από το παγκόσμιο δίκτυο των συμμαχιών μας. Οι βάσεις, τα σύμφωνα αμοιβαίας άμυνας, η ανταλλαγή πληροφοριών και η οικονομική συνεργασία έχουν προσφέρει, συνδυαστικά, ένα τεράστιο ασύμμετρο πλεονέκτημα έναντι της Κίνας και της Ρωσίας, καθώς καμία από τις δύο δεν διαθέτει πολλούς φίλους, πόσο μάλλον συμμάχους.

Η αποτροπή λειτούργησε: Αν και οι ΗΠΑ ενεπλάκησαν σε περιφερειακές συγκρούσεις κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, δεν υπήρξε άμεση στρατιωτική αναμέτρηση μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων στην κλίμακα των δύο παγκοσμίων πολέμων.

Ωστόσο, δύο από τα βασικά στοιχεία αυτής της στρατηγικής -η ικανότητα και η βούληση- βρίσκονται πλέον σε έλλειψη. Ο εν δυνάμει αντίπαλος πρέπει να πιστεύει ότι οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους διαθέτουν τα όπλα και τις δυνάμεις ώστε να τον οδηγήσουν σε πραγματικό κίνδυνο, ενώ είναι εξίσου σημαντικό, να διαθέτουμε τη βούληση να χρησιμοποιήσουμε αυτή τη δύναμη όταν χρειαστεί. Η αποτελεσματικότητα της αποτροπής εξαρτάται αποκλειστικά από την εικόνα που έχει ο αντίπαλος σου: εάν αμφισβητείται είτε η ικανότητά μας είτε η βούλησή μας, η αποτροπή αποτυγχάνει και η καταστροφή καθίσταται πιο πιθανή.

Ο σοβαρός κίνδυνος που αντιμετωπίζουμε τώρα είναι ότι η τρέχουσα κυβέρνηση έχει υπονομεύσει και τους δύο πυλώνες της στρατηγικής αποτροπής σε διαφορετικά μέτωπα: έλλειψη βούλησης στην περίπτωση της Ουκρανίας και έλλειψη ικανότητας στην περίπτωση του Ιράν.

Εγκαταλείποντας ουσιαστικά την Ουκρανία, έχουμε αποδυναμώσει πλήρως τον πυλώνα της “βούλησης”. Οι Ευρωπαίοι έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες, αλλά η δική μας απουσία στέλνει ένα σαφές μήνυμα στον πρόεδρο της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ και στον Πούτιν: ότι δεν διαθέτουμε το σθένος για μια παρατεταμένη σύγκρουση. Αυτό είναι το αντίθετο της αποτροπής· μοιάζει περισσότερο με πρόσκληση.

Επιπλέον, τη στιγμή που ο Πούτιν δοκιμάζει τις αντοχές της Ανατολικής Ευρώπης, το Πεντάγωνο μειώνει τον αριθμό των ενεργών στρατευμάτων στη Γερμανία και περιορίζει τις δυνάμεις μας συνολικά στην Ανατολική Ευρώπη. Αυτό στέλνει το σαφές μήνυμα ότι αδιαφορούμε για τη ρωσική επιθετικότητα πέραν της Ουκρανίας: πρόκειται, για άλλη μια φορά, για το εντελώς λάθος μήνυμα τη χειρότερη δυνατή στιγμή.

Το Ιράν έχει προσφέρει στον Πούτιν και στον Σι ένα “μάθημα” σχετικά με τις τακτικές μας και τους περιορισμούς της στρατιωτικής μας ισχύος. Έπειτα από επτά μήνες διακοπτόμενων βομβαρδισμών και οικονομικού αποκλεισμού, ουσιαστικά κανένας από τους στρατηγικούς στόχους που είχαν ανακοινωθεί στην αρχή του πολέμου δεν έχει επιτευχθεί, ενώ τα αποθέματα πυρομαχικών μας έχουν μειωθεί δραματικά και οι βάσεις μας στην περιοχή έχουν αποδειχθεί ευάλωτες.

Παρομοίως, οι επιθέσεις για 52 ημέρες το 2025 κατά των Χούθι στην Υεμένη φαίνεται πως ελάχιστα περιόρισαν την ικανότητά τους να θέτουν σε κίνδυνο τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα. Το Ιράν και οι Χούθι αποτελούν δυνάμεις πολύ μικρότερης ισχύος σε σχέση με την Κίνα ή τη Ρωσία, και οι ηγέτες αυτών των χωρών θα επαναξιολογήσουν τώρα τις πιθανότητές να υπερισχύσουν απέναντι στα αμερικανικά συστήματα αεράμυνας, τις επιθετικές μας δυνατότητες αλλά και έναντι της οικονομικής μας ισχύς σε κάποια μελλοντική σύγκρουση.

Δεν θα είναι εύκολο να ανακτήσουμε όσα χάσαμε, αλλά υπάρχουν διάφορα σημεία από τα οποία μπορούμε να ξεκινήσουμε. Το ένα είναι να εμπλακούμε εκ νέου στην υπεράσπιση της Ουκρανίας, εφαρμόζοντας, μεταξύ άλλων, και το νομοσχέδιο για τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας που μόλις ψηφίστηκε. Ένα άλλο είναι να ακυρώσουμε την εσφαλμένη απόσυρση των δυνάμεών μας από την Ανατολική Ευρώπη, στέλνοντας έτσι το μήνυμα στον Πούτιν ότι το Άρθρο 5 παραμένει σε πλήρη ισχύ. Και τέλος, οφείλουμε να σταματήσουμε να υπονομεύουμε τους συμμάχους μας, αν θέλουμε να είναι εκεί όταν θα τους χρειαστούμε.

Η αποτροπή λειτουργεί μόνο εφόσον είναι αξιόπιστη και οι ενέργειες της κυβέρνησης τα τελευταία δύο χρόνια – παρά τις πομπώδεις δηλώσεις για θανατηφόρα δράση και την επίδειξη ισχύος – έχουν πλήξει σοβαρά αυτή την αξιοπιστία και, μαζί με αυτήν, την ασφάλεια της χώρας.

Ο Angus King είναι ανεξάρτητος γερουσιαστής των ΗΠΑ από το Μέιν, μέλος της Επιτροπής Ενόπλων Δυνάμεων της Γερουσίας και της Ειδικής Επιτροπής Πληροφοριών· ο Mark Hertling είναι απόστρατος αντιστράτηγος του Στρατού των ΗΠΑ και πρώην διοικητής του Στρατού των ΗΠΑ στην Ευρώπη.