AI Takeaways
- Η κυβέρνηση εξετάζει την ενσωμάτωση συνταγματικού δημοσιονομικού «κόφτη» στην επικείμενη αναθεώρηση του Συντάγματος, με στόχο την αποτροπή εκτροχιασμού ελλειμμάτων και δημόσιου χρέους.
- Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης υποστηρίζει ότι το ισχύον Σύνταγμα δεν παρέχει επαρκείς εγγυήσεις για μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία.
- Πρότυπο για τη συζήτηση αποτελεί το γερμανικό Schuldenbremse («φρένο χρέους»), που περιορίζει το διαρθρωτικό έλλειμμα στο 0,35% του ΑΕΠ και ενεργοποιεί αυτόματους διορθωτικούς μηχανισμούς.
- Το γερμανικό μοντέλο προβλέπει εξαιρέσεις σε έκτακτες συνθήκες (όπως η πανδημία), αλλά επανέρχεται σε αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία μετά τη λήξη τους.
- Παρά τα πλεονεκτήματά του στην πρόληψη κρίσεων χρέους, το μοντέλο έχει δεχθεί κριτική για περιορισμό της αναπτυξιακής ευελιξίας και πιθανή υποεπένδυση.
- Στο ίδιο θεσμικό πλαίσιο εντάσσεται και η κοστολόγηση των προεκλογικών προγραμμάτων, με ρόλο-κλειδί πλέον για το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο.
- Η μη κοστολόγηση προγραμμάτων δεν είναι τυπικά υποχρεωτική, αλλά μπορεί να μετατραπεί σε πολιτικό μειονέκτημα, επηρεάζοντας τη δημόσια αντιπαράθεση.
Θεσμικό «κόφτη» για τυχόν εκτροχιασμό ελλειμμάτων και χρέους σχεδιάζει να εντάξει η κυβέρνηση στην αναθεώρηση του Συντάγματος που προανήγγειλε με το δημόσιο μήνυμά του ο πρωθυπουργός.
Πρόκειται για μια σκέψη που αν και δεν κατατίθεται πρώτη φορά στη δημόσια σφαίρα, φαίνεται πως έχει ωριμάσει πλέον, προκειμένου να προβλεφθούν δημοσιονομικές εκτροπές στο μέλλον.
Όπως ανέφερε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, σήμερα το Σύνταγμα «δεν παρέχει επαρκή εχέγγυα για τη δημοσιονομική ισορροπία και βιωσιμότητα», δίνοντας το στίγμα των κυβερνητικών προθέσεων για τη διασφάλιση της δημοσιονομικής πορείας της χώρας, χωρίς να υπάρχει κανένα περιθώριο για μόνιμες παρεκκλίσεις.
Χαρακτηριστική είναι η φράση που χρησιμοποίησε ο πρωθυπουργός, ότι η αναθεώρηση θα πρέπει «να προβλέπει και δικλίδες οι οποίες θα εγγυώνται τη μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία, τη συνεπή κυβερνητική δράση αλλά και την ορθότητα των κομματικών υποσχέσεων, ώστε η χώρα να μην διολισθήσει ποτέ ξανά στα επικίνδυνα μονοπάτια του λαϊκισμού».
Πώς λειτουργεί ο συνταγματικός δημοσιονομικός «κόφτης»;
Με τη συζήτηση στην Ελλάδα να χαρακτηρίζεται πρώιμη, αντίστοιχοι «κόφτες» εφαρμόζονται εδώ και χρόνια σε ευρωπαϊκές οικονομίας. Πιο συγκεκριμένα, αντίστοιχο «μοντέλο» υπάρχει στο Σύνταγμά της Γερμανίας εδώ και 17 χρόνια και θεωρείται μάλιστα από τα αυστηρότερα της Ευρώπης. Κάθε φορά που τα δημόσια οικονομικά κινδυνεύουν με εκτροχιασμό ενεργοποιούνται αυτόματα δημοσιονομικές δικλείδες ασφαλείας. Στην πράξη, κάθε φορά που το έλλειμα και το χρέος ξεφεύγει από τους στόχους, ενεργοποιούνται αυτόματα οι θεσμικοί «κόφτες».
Ο συνταγματικός κανόνας στη Γερμανία που θεσπίστηκε το 2009 για τον περιορισμό των διαρθρωτικών δημοσιονομικών ελλειμμάτων και του κρατικού χρέους ονομάζεται «Schuldenbremse», ή «φρένο χρέους». Πρακτικά, περιορίζει το ετήσιο διαρθρωτικό έλλειμμα σε 0,35% του ΑΕΠ και δεσμεύει τις ομοσπονδιακές και κρατικές κυβερνήσεις σε εξισορροπημένους προϋπολογισμούς.
Φυσικά υπάρχουν προβλέψεις για δημοσιονομικούς ελιγμούς σε έκτακτες περιπτώσεις, όπως φυσικές καταστροφές. Το «φρένο χρέους» απενεργοποιήθηκε την περίοδο του COVID, καθώς για την αντιμετώπιση των έκτακτων αναγκών υιοθετήθηκαν μέτρα χαλάρωσης, ενώ μετά τη λήξη της πανδημίας ξεκίνησε η αυστηρή δημοσιονομική σύσφιξη.
Πως λειτουργεί ο γερμανικός δημοσιονομικός «κόφτης»
Το σκεπτικό του «Schuldenbremse» είναι να προλαμβάνονται τυχόν εκτροχιασμοί σε έλλειμμα και δημόσιο χρέος. Η διαδικασία ενεργοποίησης ξεκινά πριν ξεφύγουν οι δημοσιονομικοί στόχοι, ως ένα μέτρο ισχυρής πρόληψης, σε αντίθεση με τους νέους ευρωπαϊκούς κανόνες με τα όριο δαπανών.
Έτσι, σε περίπτωση που κατατεθεί στη Βουλή προϋπολογισμός που υπερβαίνει τα όρια για το έλλειμμα, αλλά και τους στόχους για την αποκλιμάκωση του χρέους, τίθενται σε ισχύ αυτόματοι διορθωτικοί μηχανισμοί και τα υπερχρεωτικά σχέδια επιστροφής σε δημοσιονομική ισορροπία.
Όταν χτυπήσει το καμπανάκι κινδύνου, για να μπορέσει να κατατεθεί ο προϋπολογισμός μιας χρονιάς θα πρέπει να είτε να κοπούν δαπάνες είτε να αυξηθούν τα φορολογικά έσοδα, ώστε να επέλθει δημοσιονομική ισορροπία.
Ωστόσο, το γερμανικό φρένο χρέους έχει επαινεθεί αλλά και επικριθεί τόσο από οικονομολόγους όσο και από υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι το φρένο χρέους περιορίζει την ικανότητα της κυβέρνησης να ανταποκρίνεται ευέλικτα στις οικονομικές υφέσεις. Επιπλέον, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι τα αυστηρά μέτρα λιτότητας που επιβάλλονται από το φρένο χρέους εμποδίζουν τις μακροπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης προκαλώντας υποεπένδυση σε υποδομές, εκπαίδευση και καινοτομία.
Τι αλλάζει για τις κυβερνήσεις και τα προεκλογικά προγράμματα;
Μεταξύ των προτάσεων που θα κατατεθούν το επόμενο διάστημα στην αναθεώρηση του Συντάγματος, θα αφορούν και τον έλεγχο των προεκλογικών προγραμμάτων των κομμάτων, από το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους. Πρόκειται για μια πρόταση την οποία είχε υποβάλει ο πρωθυπουργός προ ετών και συγκεκριμένα το 2023 κατά την διάρκεια της τότε προεκλογικής περιόδου.
Για την ιστορία, είχε υπάρξει ένα μεγάλο πολιτικό πινγκ πόνγκ για τον φορέα που θα κοστολογεί τα προεκλογικά προγράμματα των κομμάτων. Η κυβέρνηση είχε προτείνει το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους και η αντιπολίτευση το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, ενώ στο τραπέζι είχε βρεθεί και το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο.
Τελικά, με νόμο το καλοκαίρι του 2025, το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο ανέλαβε αυτό το ρόλο, με τη δημιουργία ξεχωριστού τμήματος, του Τμήματος Δημοσιονομικής Ανάλυσης, το οποίο θα είναι αρμόδιο για τη συστηματική παρακολούθηση και ανάλυση της βιωσιμότητας του χρέους, της συμμόρφωσης με τους δημοσιονομικούς κανόνες και στόχους, καθώς και του δημοσιονομικού αντίκτυπου των προεκλογικών προγραμμάτων.
Ωστόσο, το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο είχε αυτή τη δυνατότητα και στο παρελθόν και πάλι όμως προαιρετικά. Αρμόδιες πηγές της κυβέρνησης πάντως, διευκρινίζουν πως η μη υποχρεωτική κοστολόγηση ενός προεκλογικού προγράμματος από ένα κόμμα, μετατρέπεται αυτόματα σε υποχρεωτική αν το δει κανείς από την πολιτική του σκοπιά. Η έλλειψη κοστολόγησης θα μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης, με κατηγορίες περί ασύδοτης παροχολογίας και ανέφικτων στόχων.
Αναδημοσίευση από mononews