Ιστορική ανατροπή στη πολιτική σκηνή της Σουηδίας, καθώς οι ακροδεξιοί Δημοκράτες της Σουηδίας (SD) υποχώρησαν στην τρίτη θέση στις εκλογές της Κυριακής, βάζοντας τέλος σε μια αδιάκοπη πορεία εκλογικής ανόδου από το 1988. Το αποτέλεσμα απομακρύνει, τουλάχιστον προς το παρόν, το ενδεχόμενο συμμετοχής τους στην κυβέρνηση και δημιουργεί νέα δεδομένα για την πορεία της σουηδικής ακροδεξιάς.
Όπως αναφέρει σε ανάλυσή του ο Guardian, από την ίδρυσή του το 1988, η πορεία του ακροδεξιού κόμματος «Δημοκράτες της Σουηδίας» (SD) χαρακτηρίζεται από τέτοια συνεχή ανάπτυξη, ώστε μια νίκη στις γενικές εκλογές της Κυριακής φαινόταν αναπόφευκτη.
Το 2022, το κόμμα εκμεταλλεύτηκε τα εκλογικά κέρδη και την απελπισία των δεξιών κομμάτων να σχηματίσουν μια κυβέρνηση μειοψηφίας και παραλίγο να μπει στην κυβέρνηση. Ο υποστηρικτικός ρόλος στον συνασπισμό «Tidö» του πρωθυπουργού Ούλφ Κρίστερσον εξασφάλισε στο κόμμα, το οποίο έχει νεοναζιστικές ρίζες, τεράστια επιρροή και αποδοχή από το πολιτικό κατεστημένο.
Οι φετινές εκλογές είχαν χαρακτηριστεί ως η τελική επιβεβαίωση ότι δεν ήταν πλέον απόβλητοι, αλλά σοβαροί πολιτικοί. Στις αρχές της προεκλογικής εκστρατείας, ο Κρίστερσον ανακοίνωσε ότι, σε περίπτωση νίκης του συνασπισμού του, το SD θα αναλάμβανε βασικές υπουργικές θέσεις. Ωστόσο, τα αποτελέσματα της Κυριακής υποδηλώνουν ότι η πορεία της ακροδεξιάς προς το επίκεντρο της σουηδικής κυβέρνησης έχει ανασταλεί, προς το παρόν.
Αφού έπεσε από τη δεύτερη θέση μεταξύ των μεγαλύτερων κομμάτων της Σουηδίας στην τρίτη και, δεδομένου ότι τα δεξιά κόμματα δεν φαίνεται να μπορούν να σχηματίσουν συνασπισμό, το SD φαίνεται να έχει χάσει την ευκαιρία να συμμετάσχει στην κυβέρνηση.
«Αυτό που είδαμε χθες [Κυριακή] ήταν μια ιστορική ήττα για τους Σουηδούς Δημοκρατικούς», λέει ο Νίκλας Νίλσον, λέκτορας και ερευνητής στο ίδρυμα κατά του ρατσισμού Expo. «Το κόμμα είχε σημειώσει άνοδο σε όλες τις κυβερνητικές εκλογές από το 1988.»
Ο ηγέτης του SD, Τζίμι Άκενσον, φαινόταν εμφανώς συγκλονισμένος όταν απευθύνθηκε στους υποστηρικτές του αργά το βράδυ των εκλογών. Είπε ότι ήταν προφανές ότι είχαν χάσει μερικά ποσοστιαία σημεία, αλλά ισχυρίστηκε ότι εξακολουθούσαν να είναι «νικητές». Φάνηκε να υπονοεί ότι η απόφασή του να δείξει ομαδικό πνεύμα και να υποστηρίξει τον εταίρο του συνασπισμού, τους Φιλελεύθερους, ενδέχεται να συνέβαλε στην απώλεια της υποστήριξής τους.
Σουηδία: Η ακροδεξιά έγινε μέρος του κατεστημένου
Ίσως είναι πολύ νωρίς για να πούμε γιατί το κόμμα έχασε ψήφους, είπε ο Νίλσον, αλλά ορισμένοι από τους υποστηρικτές του ενδέχεται να στράφηκαν προς τους Μετριοπαθείς, οι οποίοι είχαν μια καλή βραδιά.
Ένας άλλος παράγοντας μπορεί να ήταν το γεγονός ότι, μετά από τέσσερα χρόνια στενής συμμετοχής στην κυβέρνηση, το SD δεν είναι πλέον σε θέση να ισχυρίζεται ότι είναι ένα κόμμα κατά του κατεστημένου. Η συμμετοχή στις εκλογές ήταν περίπου 80%, σχετικά χαμηλή για τη Σουηδία, κάτι που μπορεί επίσης να έπαιξε κάποιο ρόλο.
Υπάρχει επίσης το γεγονός ότι μεγάλο μέρος των θέσεων που υποστηρίζει το SD έχει πλέον ενσωματωθεί στο πολιτικό κατεστημένο της Σουηδίας: αντιμεταναστευτική στάση, σκληρή αντιμετώπιση του εγκλήματος και των ποινών, καθώς και μια προσέγγιση της ένταξης που επιβάλλει στους μετανάστες που έρχονται στη Σουηδία να εγκαταλείψουν τον πολιτισμό και τη θρησκεία τους για να προσαρμοστούν στις «σουηδικές» νόρμες.
Η επιρροή τους έχει επεκταθεί και στους κεντροαριστερούς Σοσιαλδημοκράτες, οι οποίοι – μετά την ήττα τους στις τελευταίες εκλογές – μετατόπισαν προς τα δεξιά τις στρατηγικές τους σε θέματα εγκληματικότητας, μετανάστευσης και ένταξης.
Η επόμενη ημέρα και ο κίνδυνος νέας στροφής προς τα δεξιά
Αν οι Μετριοπαθείς καταλήξουν να συμμετάσχουν σε μια κυβέρνηση συνασπισμού με τους Σοσιαλδημοκράτες, τότε το SD θα είναι το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης, πράγμα που σημαίνει ότι θα εξακολουθήσει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εθνική σκηνή. Αν όμως οι Σοσιαλδημοκράτες καταφέρουν να σχηματίσουν κυβέρνηση χωρίς τους Μετριοπαθείς, τότε το SD θα βρεθεί και πάλι εκτός κυβέρνησης, κάτι που θα μπορούσε να συμβάλει στο να απομακρυνθούν ο εθνικός διάλογος, η πολιτική και οι κοινωνικές νόρμες από τη δεξιά.
Ο τρόπος με τον οποίο θα ανταποκριθεί σε αυτή τη συγκυρία θα είναι καθοριστικός – τόσο για την επιβίωση του κόμματος όσο και για το κλίμα της σουηδικής πολιτικής σκηνής.
Ωστόσο, αν, χωρίς να υπάρχουν κεντροδεξιά κόμματα που να τους ελέγχουν, καταλήξουν να κινηθούν πιο προς τα δεξιά για να αναζωογονήσουν τη βάση τους, αυτό θα μπορούσε να έχει συνέπειες στο μέλλον – και να οδηγήσει τη σουηδική πολιτική σκηνή σε νέα χαμηλά επίπεδα, προειδοποίησε ο Νίλσον.
Άλλωστε, η υποστήριξη προς την ακροδεξιά δεν λείπει από τη Σουηδία. Η στρατολόγηση, η διάδοση ιδεών και η κινητοποίηση από ακροδεξιές ομάδες, γνωστές ως «ενεργοί σύλλογοι», συνεχίζουν να αυξάνονται χωρίς ρύθμιση ή πολιτικούς κανόνες – ανεξάρτητα από το τι συμβαίνει στο σουηδικό κοινοβούλιο.