Οι μεγάλες διαδηλώσεις στην Ισπανία για τη στεγαστική κρίση οδήγησαν τον Πέδρο Σάντεθ στην απόφαση να οδηγήσει τη χώρα σε πρόωρες εκλογές, αλλά κυρίως έφεραν στη δημόσια συζήτηση «τον ελέφαντα στο δωμάτιο» της Ε.Ε.
Διευρυμένες ανισότητες και οικονομική κρίση που δημιουργούν συνθήκες κοινωνικής ασφυξίας. Η χώρα μας βάλλεται από τις οικονομικές εξελίξεις εκεί που πονάει πολύ στην ιδιοκτησία. Από την τουρκοκρατία μέχρι τη δημιουργία του σύγχρονου Κτηματολογίου η ιστορία των ακινήτων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την πολιτική, κοινωνική και οικονομική εξέλιξη της χώρας.
Με ρίζες βαθιές ήδη από το 1821 και τις «εθνικές γαίες, τις αγροτικές μεταρρυθμίσεις του 19ου αιώνα, τη μεταρρύθμιση του 1917 του Ελευθερίου Βενιζέλου, τις μαζικές διανομές αγροτικής και αστικής γης το 1922 (μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή) μέχρι την αντιπαροχή του 1950-1980 η Ελλάδα οδηγήθηκε στο να διαθέτει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά (κοντά στο 80%) ιδιοκατοίκησης στην Ευρώπη.
Ωστόσο μια έρευνα της εταιρείας ΕΤΕΡΟΝ ανέδειξε πως πολλά νοικοκυριά αντιμετώπιζαν στεγαστικό πρόβλημα, σε μια αγορά μάλιστα που στην αρχή της δεκαετίας του 1990, δεν είχε μονοπωλιακά ή ολιγοπωλιακά χαρακτηριστικά.
Η εικόνα αρχίζει να διαφοροποιείται κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης καθώς η συρρίκνωση των εισοδημάτων και το αυξημένο κόστος ιδιοκτησίας διευκόλυναν την στροφή επενδυτικών κεφαλαίων στα οικιστικά ακίνητα με υπεραξίες μεταπώλησης παράλληλα με την δυνατότητα μεγαλύτερης απόδοσης μέσω των βραχυχρόνιων μισθώσεων και της τουριστικής εκμετάλλευσης των κατοικιών.
ΠΑΣΟΚ: Οι λύσεις που προτείνει για τη στεγαστική κρίση
Τη σημασία του στεγαστικού προβλήματος έβαλε με ένταση στη δημόσια συζήτηση το ΠΑΣΟΚ ήδη από το 2023 περιγράφοντας όχι μόνο τη δύσκολη κατάσταση που είχε δημιουργηθεί αλλά παρουσιάζοντας και σε ένα μεγάλο βαθμό τη λύση προκειμένου η κατοικία να μην αποτελεί για τους Έλληνες «πολυτέλεια» αλλά «δικαίωμα».
Προκρίνονται ως λύση η αξιοποίηση κλειστών κατοικιών με χαμηλά προσιτά ενοίκια, ανώτατο όριο ετήσιας αύξηση σε περιοχές που βρίσκονται στο «κόκκινο» κατάργηση της Golden Visa και ουσιαστική ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων τύπου Airbnb. «Το στεγαστικό πρόβλημα δεν λύνεται επιδοτώντας διαρκώς τα ακριβότερα ενοίκια. Λύνεται αυξάνοντας τα διαθέσιμα σπίτια και βάζοντας κανόνες σε μια αγορά που σήμερα λειτουργεί χωρίς ουσιαστικά όρια. Η κατοικία είναι κοινωνικό δικαίωμα» δηλώνει στο ieidiseis.gr, ο υπεύθυνος προγράμματος του ΠΑΣΟΚ, Λευτέρης Καρχιμάκης.
Το στεγαστικό για την ΕΛ.Α.Σ
Ως μείζον ζήτημα αντιλαμβάνεται το στεγαστικό και η ΕΛ.Α.Σ η οποία βάζει στην εξίσωση και το ζήτημα της ανισότητας που δημιουργεί η συνθήκη της μη δυνατότητας των νέων γενεών να αποκτήσουν σπίτι. «Όταν η στέγη εξαρτάται περισσότερο από την οικογενειακή περιουσία παρά από την εργασία, η ανισότητα κληροδοτείται» δηλώνει στο ieidiseis.gr o Τομεάρχης Στεγαστικής Πολιτικής Δημήτρης Λυρίτσης και περιγράφει το δόγμα του κόμματος του στο τρίπτυχο «Προστατεύουμε – Ενεργοποιούμε – Χτίζουμε».
Προτεραιότητα για την ΕΛ.Α.Σ είναι η προστασία της πρώτης κατοικίας και η δέσμευση για επιπλέον 50.000 προσιτές στεγαστικές επιλογές σε μία τετραετία. Παράλληλα θα συγκροτηθεί Εθνικός Φορέας Στέγης που θα καταγράφει ανάγκες και απόθεμα, θα ωριμάζει έργα και θα ελέγχει τις κοινωνικές δεσμεύσεις. «Πολιτικός μας στόχος είναι η προληπτική προστασία της κατοικίας και η αποτροπή του πλειστηριασμού για τα ευάλωτα νοικοκυριά σε αντίθεση με την κυβερνητική πολιτική, που αφήνει την προστασία να εξαρτάται από αποσπασματικές ρυθμίσεις και τη διαπραγματευτική ισχύ κάθε οφειλέτη απέναντι σε τράπεζες, funds και servicers» σημειώνει ο κ. Λυρίτσης. Η ΕΛ.Α.Σ προτείνει αυστηρούς κανόνες στη βραχυχρόνια μίσθωση στις ζώνες στεγαστικής πίεσης και κατάργηση της Golden Visa για επενδύσεις σε ακίνητα.
Τα κόμματα της αντιπολίτευσης επικρίνουν τα μέτρα της κυβέρνησης ως ανεπαρκή και αντιπαραβάλλουν μια σειρά προτάσεων για την επίλυση ενός προβλήματος πριν αυτό μετατραπεί σε κρίση. Πόσο αποτελεσματικά μπορεί να είναι αυτά , μας εξηγεί η αγορά και εν προκειμένω ο πρόεδρος των μεσιτών Αττικής Λευτέρης Ποταμιάνος, ξεκαθαρίζοντας πως «η στεγαστική κρίση είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων, όπως η περιορισμένη οικοδομική δραστηριότητα επί σειρά ετών, το αυξημένο κόστος κατασκευής, η έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών και η αναντιστοιχία τιμών και εισοδημάτων έχουν δημιουργήσει σημαντικές πιέσεις στην αγορά.
Υψηλά Μισθώματα
Τα υψηλά μισθώματα εξηγούνται σε μεγάλο βαθμό από την περιορισμένη προσφορά. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ανταποκρίνονται στις οικονομικές δυνατότητες των νοικοκυριών. Επίσης, πρέπει να διαχωρίζουμε τις ζητούμενες τιμές των αγγελιών από τα μισθώματα στα οποία τελικά πραγματοποιούνται οι συμφωνίες.
Ο νόμος της αγοράς «Προσφορά και Ζήτηση»
Καθοριστικός. Όταν οι διαθέσιμες κατοικίες είναι λιγότερες από εκείνες που αναζητούνται, οι τιμές αυξάνονται. Η αγορά ακινήτων ακολουθεί τους βασικούς οικονομικούς κανόνες, με τη διαφορά ότι η στέγαση αποτελεί βασική ανάγκη και όχι προαιρετική κατανάλωση.
Πώς επιδρούν στην αγορά η έλλειψη οικοδομών, τα κλειστά ακίνητα, οι περιορισμοί στην επέκταση των πόλεων
Όλοι αυτοί οι παράγοντες συμβάλλουν. Υπάρχουν χιλιάδες κλειστά ακίνητα, αλλά δεν είναι όλα κατάλληλα ή άμεσα διαθέσιμα. Ορισμένα βρίσκονται υπό τη διαχείριση επενδυτικών σχημάτων, άλλα χρειάζονται ανακαίνιση ή αντιμετωπίζουν ιδιοκτησιακά προβλήματα. Παράλληλα, χρειάζεται νέα οικοδομική δραστηριότητα, αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας και ορθολογικός πολεοδομικός σχεδιασμός. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσα σπίτια υπάρχουν, αλλά πόσα μπορούν πραγματικά να κατοικηθούν.
Τα μέτρα της κυβέρνησης και οι προτάσεις της αντιπολίτευσης λύνουν το πρόβλημα;
Κάθε παρέμβαση πρέπει να αξιολογείται με βάση το αποτέλεσμά της και όχι την πολιτική της προέλευση. Οι επιδοτήσεις και τα στεγαστικά προγράμματα μπορούν να βοηθήσουν συγκεκριμένα νοικοκυριά, αλλά χωρίς αύξηση της προσφοράς ενδέχεται να ενισχύσουν και τις τιμές. Χρειάζεται συνδυασμός κινήτρων, νέων κατασκευών, αξιοποίησης κλειστών ακινήτων και μακροχρόνιου σχεδιασμού. Η στεγαστική κρίση δεν αντιμετωπίζεται με ένα μεμονωμένο μέτρο. Χρειάζεται μια σταθερή πολιτική που θα αυξάνει τις πραγματικά διαθέσιμες κατοικίες και θα δημιουργεί συνθήκες ισορροπίας μεταξύ τιμών και εισοδημάτων
Ο ρόλος των funds στη στεγαστική κρίση
Δεν είναι δυνατόν να συζητάμε για έλλειψη κατοικιών και ταυτόχρονα να παραμένουν ακίνητα αναξιοποίητα επί χρόνια, συνδεδεμένα με χαρτοφυλάκια funds και εταιρειών διαχείρισης. Τα ακίνητα δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως αριθμοί σε επενδυτικούς ισολογισμούς, όταν η κοινωνία αντιμετωπίζει τόσο σοβαρό στεγαστικό πρόβλημα. Οφείλουμε να γνωρίζουμε πόσες κατοικίες βρίσκονται σε αυτά τα χαρτοφυλάκια, πόσες παραμένουν κλειστές και γιατί δεν επιστρέφουν στην αγορά. Η διαφάνεια και η αξιοποίηση τους δεν μπορεί να αποτελούν διαρκώς ζητήματα για το μέλλον. Φαίνεται σαν κάποιοι να μην θέλουν να το αγγίζουν το θέμα αυτό.