Τέλος στο ένα σχολικό βιβλίο: Τι αλλάζει από το 2027 με το «Πολλαπλό Βιβλίο»
Από το ένα υποχρεωτικό εγχειρίδιο σε ένα σύστημα πολλαπλών εκπαιδευτικών πηγών – Πώς θα επιλέγονται τα βιβλία, τι θα βρίσκεται στην τσάντα των μαθητών και ποιος θα αποφασίζει
Για δεκαετίες η σχολική εκπαίδευση στην Ελλάδα βασιζόταν σε ένα απλό μοντέλο: κάθε μάθημα αντιστοιχούσε σε ένα συγκεκριμένο εγκεκριμένο βιβλίο, το οποίο χρησιμοποιούσαν όλοι οι μαθητές της ίδιας τάξης σε ολόκληρη τη χώρα.
Αυτό το μοντέλο αρχίζει πλέον να αλλάζει.
Το λεγόμενο «Πολλαπλό Βιβλίο» περνά σταδιακά από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή και φιλοδοξεί να αλλάξει όχι μόνο τα σχολικά εγχειρίδια, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η διδασκαλία μέσα στην τάξη. Η πρώτη φάση αφορά τις τάξεις από την Α΄ Δημοτικού έως και την Α΄ Λυκείου, ενώ για τη Β΄ και τη Γ΄ Λυκείου η διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Η ουσιαστική αλλαγή θα γίνει αισθητή από το σχολικό έτος 2027-2028, όταν τα νέα επιλεγμένα βιβλία θα αρχίσουν να φτάνουν σε έντυπη μορφή στα σχολεία. Η προηγούμενη χρονιά, 2026-2027, λειτουργεί κυρίως ως περίοδος ψηφιακής προετοιμασίας και οργάνωσης.
Δεν θα έχει ο μαθητής πολλά βιβλία στην τσάντα
Η ονομασία «Πολλαπλό Βιβλίο» μπορεί εύκολα να δημιουργήσει λάθος εντύπωση.
Ο μαθητής δεν πρόκειται να παίρνει τρία ή τέσσερα διαφορετικά βιβλία για το ίδιο μάθημα. Για κάθε μάθημα και τάξη θα υπάρχει ένα βασικό έντυπο διδακτικό πακέτο, το οποίο θα επιλέγει η σχολική μονάδα.
Τα υπόλοιπα εγκεκριμένα βιβλία θα παραμένουν διαθέσιμα ψηφιακά και ο εκπαιδευτικός θα μπορεί να χρησιμοποιεί από αυτά επιπλέον κείμενα, ασκήσεις, πηγές, δραστηριότητες, εικόνες ή άλλο εκπαιδευτικό υλικό.
Με άλλα λόγια, η αλλαγή δεν βρίσκεται στον αριθμό των βιβλίων που θα κουβαλά ο μαθητής, αλλά στον αριθμό των διαθέσιμων πηγών από τις οποίες μπορεί να αντλήσει ο εκπαιδευτικός.
Ποιος αποφασίζει ποιο βιβλίο θα χρησιμοποιείται
Η επιλογή δεν γίνεται από τον μαθητή ή την οικογένειά του.
Το βασικό βιβλίο επιλέγεται σε επίπεδο σχολικής μονάδας από τους εκπαιδευτικούς που διδάσκουν το συγκεκριμένο μάθημα. Στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, όταν υπάρχει μεγαλύτερος αριθμός εκπαιδευτικών για το ίδιο αντικείμενο, η διαδικασία πραγματοποιείται μέσω του Συλλόγου Διδασκόντων.
Σημαντικό είναι επίσης ότι η επιλογή δεν είναι προσωπική υπόθεση ενός καθηγητή.
Αν ένας εκπαιδευτικός μετακινηθεί σε άλλο σχολείο, η επιλογή που είχε κάνει δεν τον ακολουθεί. Παραμένει στο σχολείο και χρησιμοποιείται από τον εκπαιδευτικό που θα αναλάβει στη συνέχεια.
Αντίστοιχα, τα τμήματα της ίδιας τάξης μέσα στο ίδιο σχολείο δεν μπορούν να επιλέγουν διαφορετικά βασικά βιβλία. Η επιλογή αφορά τη σχολική μονάδα.
Πόσα βιβλία έχουν ήδη δημιουργηθεί
Η πρώτη φάση της μεταρρύθμισης περιλαμβάνει περίπου 440 νέα βιβλία, τα οποία εντάσσονται σε περίπου 230-240 διδακτικά πακέτα, ανάλογα με τον τρόπο καταμέτρησης.
Τα πακέτα αφορούν τις τάξεις από την Α΄ Δημοτικού μέχρι και την Α΄ Λυκείου.
Η Β΄ και η Γ΄ Λυκείου θα ακολουθήσουν σε επόμενη φάση.
Η διαφοροποίηση ανάμεσα στον αριθμό των βιβλίων και των πακέτων έχει σημασία. Ένα διδακτικό πακέτο δεν αποτελείται υποχρεωτικά από ένα μόνο βιβλίο. Μπορεί να περιλαμβάνει το βασικό εγχειρίδιο του μαθητή, τετράδιο εργασιών, υλικό για τον εκπαιδευτικό και ψηφιακά αντικείμενα.
Υπάρχουν πραγματικά πολλές επιλογές;
Όχι σε όλα τα μαθήματα στον ίδιο βαθμό.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, στη συγκεκριμένη φάση υπάρχουν περίπου 146 γνωστικά αντικείμενα για Δημοτικό, Γυμνάσιο και Α΄ Λυκείου. Για περίπου 100 από αυτά έχουν δημιουργηθεί νέα διδακτικά πακέτα.
Οι επιλογές διαφέρουν σημαντικά.
Σε δύο μαθήματα υπάρχουν μέχρι και πέντε εγκεκριμένες εναλλακτικές προτάσεις: στη Γεωλογία-Γεωγραφία της Α΄ Γυμνασίου και στη Χημεία της Α΄ Λυκείου.
Σε άλλα μαθήματα υπάρχουν τέσσερα, τρία ή δύο διαθέσιμα βιβλία, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχει μόνο μία επιλογή.
Υπάρχουν μάλιστα και γνωστικά αντικείμενα για τα οποία δεν έχει ακόμη δημιουργηθεί νέο βιβλίο. Σημαντικό μέρος αυτών των κενών αφορά ξενόγλωσσα μαθήματα, όπου υπάρχουν επιπλέον ζητήματα πνευματικών δικαιωμάτων και συνεργασίας με διεθνείς εκδοτικούς οίκους.
Η μεγάλη αλλαγή δεν είναι το βιβλίο, αλλά η φιλοσοφία της διδασκαλίας
Το υπουργείο Παιδείας συνδέει το «Πολλαπλό Βιβλίο» με τα νέα Προγράμματα Σπουδών.
Συνολικά έχουν δημιουργηθεί ή επικαιροποιηθεί 51 Προγράμματα Σπουδών, τα οποία αποτέλεσαν τη βάση για τη συγγραφή των νέων βιβλίων.
Η φιλοσοφία τους μετακινεί το βάρος από την παραδοσιακή λογική της κάλυψης μιας συγκεκριμένης ύλης προς τα μαθησιακά αποτελέσματα.
Το ζητούμενο, δηλαδή, δεν είναι μόνο να θυμάται ο μαθητής πληροφορίες. Είναι να μπορεί να τις κατανοεί, να τις συγκρίνει, να αξιολογεί διαφορετικές πηγές, να ερευνά και να χρησιμοποιεί τη γνώση για να διαμορφώνει τεκμηριωμένη άποψη.
Στην Ιστορία, για παράδειγμα, η προσέγγιση μπορεί να βασίζεται περισσότερο στη σύγκριση πηγών και διαφορετικών ιστορικών περιόδων. Στα Μαθηματικά, αντίστοιχα, δεν αρκεί η απομνημόνευση ενός τύπου, αλλά δίνεται μεγαλύτερη σημασία στην κατανόηση του πότε και γιατί χρησιμοποιείται.
Τι θα γίνεται στην πράξη μέσα στην τάξη
Ο εκπαιδευτικός θα έχει ένα βασικό βιβλίο, αλλά όχι μόνο αυτό.
Μπορεί να αντλεί υλικό από άλλα εγκεκριμένα βιβλία και να το ενσωματώνει στη διδασκαλία του. Ένα διαφορετικό κείμενο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για συζήτηση, μια εναλλακτική άσκηση για εξάσκηση ή μια ιστορική πηγή για την καλύτερη κατανόηση ενός γεγονότος.
Έτσι, το βιβλίο παύει να αποτελεί το μοναδικό «κέντρο» του μαθήματος.
Κεντρικό σημείο αναφοράς γίνεται το Πρόγραμμα Σπουδών και οι στόχοι που αυτό θέτει.
Και το ψηφιακό βιβλίο;
Το έντυπο βιβλίο δεν καταργείται.
Το νέο σύστημα θα λειτουργεί παράλληλα σε έντυπη και ψηφιακή μορφή. Τα ψηφιακά βιβλία θα είναι διαθέσιμα σε μορφή που μπορεί να προσαρμόζεται σε διαφορετικές οθόνες και συσκευές, ενώ θα μπορούν να αξιοποιούνται και στους διαδραστικούς πίνακες των σχολείων.
Η διατήρηση του έντυπου βιβλίου αποτελεί επίσης ζήτημα ισότητας, καθώς δεν διαθέτουν όλοι οι μαθητές τις ίδιες δυνατότητες πρόσβασης σε ηλεκτρονικές συσκευές και ψηφιακό εξοπλισμό.
Η «Μελίσπη» ως ψηφιακή βιβλιοθήκη
Κεντρικό ρόλο στο νέο μοντέλο έχει η ψηφιακή βιβλιοθήκη «Μελίσπη».
Δεν πρόκειται απλώς για μια ηλεκτρονική αποθήκη στην οποία βρίσκονται ανεβασμένα ολόκληρα βιβλία. Η λογική της είναι περισσότερο λειτουργική.
Ο εκπαιδευτικός θα μπορεί να αναζητά συγκεκριμένες έννοιες και θεματικές και να εντοπίζει σχετικό υλικό από διαφορετικά βιβλία και διδακτικά πακέτα.
Έτσι, ένα μάθημα μπορεί να συνδεθεί ευκολότερα με υλικό άλλων γνωστικών αντικειμένων, ενισχύοντας τη διαθεματική προσέγγιση.
Γιατί χρειάζονται τόσο πολλά χρόνια για την εφαρμογή
Το εγχείρημα έχει τεράστια οργανωτική διάσταση.
Κάθε χρόνο το Δημόσιο πρέπει να παράγει και να διανείμει περίπου 20 εκατομμύρια σχολικά βιβλία για περίπου 1,25 εκατομμύριο μαθητές.
Η παραγωγή και διανομή των βιβλίων απαιτεί περίπου 14 μήνες.
Στο παλιό σύστημα η διαδικασία ήταν σχετικά απλούστερη, αφού το κράτος γνώριζε εξαρχής ποιο βιβλίο θα χρειαστεί κάθε σχολείο.
Με το νέο μοντέλο πρέπει πρώτα να καταγραφούν οι επιλογές των σχολείων και στη συνέχεια να υπολογιστούν διαφορετικές ποσότητες για κάθε βιβλίο.
Αν, για παράδειγμα, ένα βιβλίο επιλεγεί από 1.000 σχολεία και ένα δεύτερο από 500, η παραγωγή και διανομή πρέπει να προσαρμοστεί αντίστοιχα.
Τι έγινε το καλοκαίρι του 2026
Η πρώτη διαδικασία επιλογής πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2026.
Τα σχολεία δήλωσαν ηλεκτρονικά τα διδακτικά πακέτα που προτιμούν. Η τελική συγκεντρωτική εικόνα αναμένεται να δείξει ποια βιβλία επικράτησαν ανά μάθημα και τάξη.
Τα ποσοστά αυτά έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον όχι μόνο εκπαιδευτικά αλλά και οικονομικά, καθώς η χρήση ενός βιβλίου συνδέεται με το σύστημα αποζημίωσης των δικαιούχων.
Το οικονομικό σκέλος
Η δημιουργία, αξιολόγηση και ένταξη των νέων διδακτικών βιβλίων συνδέεται με πρόγραμμα προϋπολογισμού περίπου 31 εκατ. ευρώ, με ορίζοντα έως το 2029.
Το ποσό δεν αφορά αποκλειστικά την αμοιβή των εκδοτών. Περιλαμβάνει ένα ευρύτερο σύνολο διαδικασιών, από τη συγγραφή και την αξιολόγηση έως την ανάπτυξη του υλικού και την υποστήριξη της νέας δομής.
Παράλληλα, έχει δημιουργηθεί μηχανισμός αποζημίωσης των δικαιούχων, ο οποίος περιλαμβάνει αποζημίωση ένταξης και αποζημίωση χρήσης.
Αυτό σημαίνει ότι η επιλογή ενός βιβλίου από μεγάλο αριθμό σχολείων αποκτά πλέον και άμεση οικονομική σημασία για τον αντίστοιχο δικαιούχο.
Ποιοι συμμετέχουν στη νέα αγορά
Το νέο σύστημα δημιουργεί μια διαφορετική πραγματικότητα για τους εκδότες.
Δεν πρόκειται για ελεύθερη αγορά όπου κάθε εκδοτικός οίκος μπορεί να προωθήσει οποιοδήποτε βιβλίο σε ένα σχολείο. Προηγείται αξιολόγηση και έγκριση.
Μόνο τα βιβλία που πληρούν τις προδιαγραφές και περνούν από τη διαδικασία αξιολόγησης μπορούν να μπουν στη δεξαμενή των επιλογών.
Στη συνέχεια ξεκινά ο ανταγωνισμός για την προτίμηση των εκπαιδευτικών.
Στο εγχείρημα συμμετέχουν μεγάλοι εκδοτικοί οίκοι, μικρότεροι εξειδικευμένοι εκδότες, πανεπιστημιακοί φορείς αλλά και ανεξάρτητες συγγραφικές ομάδες. Συνολικά, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΕΠ, έχουν εμπλακεί εκατοντάδες συγγραφικές ομάδες και περισσότεροι από 900 επιστήμονες στις διαδικασίες αξιολόγησης.
Τα προβλήματα που πρέπει να λυθούν
Το μέγεθος της μεταρρύθμισης αποτελεί ταυτόχρονα και τη μεγαλύτερη δυσκολία της.
Η δημιουργία εκατοντάδων νέων βιβλίων απαιτεί μεγάλο αριθμό συγγραφέων, αξιολογητών, τεχνικών και άλλων ειδικοτήτων. Παράλληλα, η εφαρμογή ενός συστήματος με διαφορετικές επιλογές βιβλίων δημιουργεί νέες απαιτήσεις στην εκτύπωση, στην αποθήκευση και στη διανομή.
Ένα ακόμη ζήτημα είναι ότι δεν υπάρχουν σε όλα τα μαθήματα πραγματικά πολλαπλές επιλογές.
Παράλληλα, δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη η διαδικασία για τη Β΄ και τη Γ΄ Λυκείου, ενώ ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στα μαθήματα που βρίσκονται κοντά στις Πανελλαδικές Εξετάσεις.
Τέλος, κρίσιμος παράγοντας θα είναι η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Ένα σύστημα που προσφέρει περισσότερες πηγές δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά εάν ο εκπαιδευτικός δεν έχει τον χρόνο και την κατάλληλη υποστήριξη για να τις αξιοποιήσει.
Το μεγάλο στοίχημα αρχίζει το 2027
Το σχολικό έτος 2026-2027 είναι ουσιαστικά η περίοδος προετοιμασίας.
Το υλικό θα είναι διαθέσιμο ψηφιακά, οι εκπαιδευτικοί θα αρχίσουν να εξοικειώνονται με το νέο περιβάλλον και παράλληλα θα οργανωθεί η παραγωγή των έντυπων βιβλίων.
Η πραγματική δοκιμή θα έρθει από τον Σεπτέμβριο του 2027, όταν οι μαθητές θα παραλάβουν τα νέα επιλεγμένα βιβλία και το σύστημα θα μεταφερθεί από την ψηφιακή πλατφόρμα και τον σχεδιασμό στην καθημερινότητα της σχολικής αίθουσας.
Το ζητούμενο τότε δεν θα είναι απλώς αν υπάρχουν περισσότερα βιβλία.
Θα φανεί αν οι εκπαιδευτικοί μπορούν πράγματι να αξιοποιήσουν τις διαφορετικές πηγές, αν οι μαθητές θα αποκτήσουν μεγαλύτερη ενεργητική συμμετοχή στη μάθηση και αν το νέο μοντέλο μπορεί να συνδυάσει την ελευθερία επιλογής με ένα κοινό επίπεδο γνώσεων για όλους.
Γιατί τελικά το πραγματικό στοίχημα του «Πολλαπλού Βιβλίου» δεν είναι να αντικαταστήσει ένα σχολικό εγχειρίδιο με πολλά.
Είναι να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο το ελληνικό σχολείο χρησιμοποιεί το βιβλίο για να διδάξει.