Το προσχέδιο μιας πιθανής συμφωνίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν, αναμένεται να ανακοινωθεί σύντομα, σύμφωνα με πηγές του Al Arabiya.
Σημειώνεται πως στους βασικούς όρους που παρουσιάζονται από το αραβικό δίκτυο δεν υπάρχει αναφορά στα πυρηνικά του Ιράν, κάτι που σημαίνει πως το κρίσιμο ζήτημα, το οποίο αποτελεί και βασικό «αγκάθι» των διαπραγματεύσεων, παραμένει ανοιχτό και όπως προκύπτει από τις διαρροές των δύο πλευρές, δύσκολα μπορεί να βρεθεί η χρυσή τομή.
Συγκεκριμένα, οι βασικοί όροι στο προσύμφωνο, το οποίο το Al Arabiya εξασφάλισε αποκλειστικά, περιλαμβάνουν τα εξής:
- Άμεση, συνολική και άνευ όρων κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένων των χερσαίων, θαλάσσιων και αεροπορικών επιχειρήσεων.
- Αμοιβαία δέσμευση να μην στοχοποιούνται στρατιωτικές, πολιτικές ή οικονομικές υποδομές.
- Τερματισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων και παύση του επικοινωνιακού πολέμου.
- Δεσμεύσεις για σεβασμό της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας και της μη παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις.
- Διασφάλιση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας στον Αραβικό Κόλπο, στα Στενά του Ορμούζ και στον Κόλπο του Ομάν.
- Δημιουργία κοινού μηχανισμού για την παρακολούθηση της εφαρμογής της συμφωνίας και την επίλυση διαφορών.
- Έναρξη διαπραγματεύσεων για τα εκκρεμή ζητήματα εντός επτά ημερών.
- Σταδιακή άρση των αμερικανικών κυρώσεων σε αντάλλαγμα για τη δέσμευση του Ιράν στους όρους της συμφωνίας.
- Το σχέδιο συμφωνίας επαναβεβαιώνει τη συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο και τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ.
- Η συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ άμεσα μόλις ανακοινωθεί επίσημα και από τις δύο πλευρές.
Δύσκολος γρίφος το ζήτημα των πυρηνικών
Ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ότι υπήρχαν «ορισμένα θετικά σημάδια» στις συνομιλίες, αλλά τόνισε ότι δεν μπορεί να υπάρξει λύση εάν η Τεχεράνη επιβάλει σύστημα διοδίων στα Στενά, τα οποία ουσιαστικά έκλεισε για το μεγαλύτερο μέρος της ναυσιπλοΐας μετά την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου.
«Υπάρχουν κάποια θετικά σημάδια. Δεν θέλω να είμαι υπερβολικά αισιόδοξος… Ας δούμε τι θα συμβεί τις επόμενες ημέρες», δήλωσε χαρακτηριστικά ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ. Ανώτερη ιρανική πηγή ανέφερε στο Reuters την Πέμπτη ότι οι διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών έχουν περιοριστεί, αν και ο εμπλουτισμός ουρανίου και το καθεστώς στα Στενά του Ορμούζ παραμένουν μεταξύ των βασικών σημείων τριβής.
Ειδικότερα, σχετικά με τα πυρηνικά του Ιράν το πρόβλημα έγκειται τόσο στο θέμα του ορίου του εμπλουτισμού του ουρανίου, όσο και στο τι θα γίνει με τα αποθέματα του ήδη εμπλουτισμένου ουρανίου, μιας ποσότητας περίπου 400 κιλών.
Το Ιράν δεν προτίθεται να παραδώσει τα εν λόγω αποθέματα στις ΗΠΑ, όπως ζητά η Ουάσινγκτον και δεν δέχεται να αναστείλει τον εμπλουτισμό για 20 χρόνια. Η Τεχεράνη φαίνεται πως δεν συμφωνεί ούτε στην αποστολή των 400 κιλών ουρανίου σε τρίτη χώρα, όπως στην Κίνα ή στη Ρωσία, ένα σενάριο που παρότι έχει πέσει στο τραπέζι από τους μεσολαβητές δεν βρίσκει σύμφωνο ούτε τον Λευκό Οίκο. Αυτό εκτιμάται πως είναι και το βασικό σημείο που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια πιθανή κατάρρευση της συμφωνίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Ιράν θεωρεί ότι οι διαπραγματεύσεις για το «πυρηνικό ζήτημα» θα πρέπει να είναι ξεχωριστές από το «ζήτημα επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ» και από τον «τερματισμό του πολέμου».
Επί της ουσίας, η Τεχεράνη επιδιώκει οι συνομιλίες – και κατ’ επέκταση το τελικό deal – να γίνει τουλάχιστον σε δύο στάδια, δηλαδή μια πρώτη συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου και τα Στενά του Ορμούζ και στη συνέχεια μια συζήτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα. Από την πλευρά της Ουάσινγκτον επιθυμεί μια συνολική συμφωνία εξ αρχής.
Σύμφωνα με δύο ανώτερες ιρανικές πηγές, που μίλησαν στο Reuters, ο ανώτατος ηγέτης της χώρας, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, φέρεται να έχει δώσει εντολή να μην απομακρυνθεί από τη χώρα το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού. Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι στην ιρανική ηγεσία επικρατεί έντονη δυσπιστία απέναντι στις αμερικανικές προθέσεις, με έντονο τον φόβο πως ο Τραμπ επιχειρεί απλώς τακτικούς ελιγμούς πριν προχωρήσει σε νέα στρατιωτικά πλήγματα.
Στον αντίποδα, ισραηλινοί αξιωματούχοι διαρρέουν στο Reuters ότι ο αμερικανός πρόεδρος διαβεβαίωσε το Τελ Αβίβ πως το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου της Τεχεράνης, που δυνητικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κατασκευή πυρηνικού όπλου, θα φύγει από το Ιράν και ότι οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει σαφή ρήτρα σχετικά με αυτό. Παράλληλα ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου διαμηνύει ότι ο πόλεμος δεν θα θεωρηθεί ότι τελείωσε όσο η Τεχεράνη διατηρεί βαλλιστικές δυνατότητες.