Η Νέα Δημοκρατία και το ρήγμα με τη λαϊκή Δεξιά: γιατί ένα κομμάτι του εκλογικού της σώματος απομακρύνεται

AI Takeaways

• Η Νέα Δημοκρατία διατηρεί ισχυρή σχέση με την κεντροδεξιά, αλλά εμφανίζει ρήγμα με τη λαϊκή δεξιά.
• Το πρόβλημα δεν είναι συμβολικό ή επικοινωνιακό, αλλά βαθιά ιδεολογικό και πολιτικό.
• Το μοντέλο του «Ακραίου Κέντρου» συνδυάζει νεοφιλελευθερισμό και αυταρχισμό, αποξενώνοντας παραδοσιακούς δεξιούς ψηφοφόρους.
• Η πολιτική ρευστότητα αυξάνεται, καθώς μεγάλα κοινωνικά στρώματα δεν αισθάνονται πλέον εκπροσώπηση.

FAQ Section

Γιατί απομακρύνεται ένα μέρος της Δεξιάς από τη Νέα Δημοκρατία;

Διότι δεν αναγνωρίζει τον εαυτό του σε μια πολιτική που δίνει έμφαση στον νεοφιλελευθερισμό και περιορίζει το κοινωνικό και πατριωτικό στοιχείο της παράταξης.

Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!

Είναι το πρόβλημα απλώς η ύπαρξη ακροδεξιών κομμάτων;

Όχι. Ένα μεγάλο τμήμα δεξιών ψηφοφόρων δεν ταυτίζεται ούτε με την ακροδεξιά, ούτε με την κυβερνητική πολιτική.

Τι σημαίνει «Ακραίο Κέντρο» στην ελληνική πολιτική;

Μια ιδεολογία που αυτοπροσδιορίζεται ως κεντρώα, αλλά εφαρμόζει σκληρές οικονομικές και αυταρχικές πολιτικές.

Η ρωγμή στη σχέση Νέας Δημοκρατίας και Δεξιάς δεν είναι παρεξήγηση

Όποιος κοιτάξει προσεκτικά ορισμένες σύγχρονες δημοσκοπήσεις, ιδίως εκείνες που σταθμίζουν τις απαντήσεις με βάση τον πολιτικό αυτοπροσδιορισμό των πολιτών, θα παρατηρήσει ένα ενδιαφέρον μοτίβο: η Νέα Δημοκρατία εμφανίζει τη μεγαλύτερη εκλογική της αντοχή στους ψηφοφόρους που δηλώνουν κεντροδεξιοί. Πρόκειται για ένα κοινό που σε μεγάλο βαθμό υιοθετεί τις κυβερνητικές ερμηνείες της πραγματικότητας και δηλώνει ότι «η χώρα κινείται στη σωστή κατεύθυνση».

Το παράδοξο ξεκινά όταν η εικόνα αυτή αντιστρέφεται στους ψηφοφόρους που αυτοπροσδιορίζονται ως δεξιοί. Εκεί, η ταύτιση με τη Νέα Δημοκρατία δεν είναι πια αυτονόητη. Η στήριξη εμφανίζεται πιο χαλαρή, συχνά επιφυλακτική, ενώ δεν λείπουν και οι σαφείς αποστάσεις από βασικές κυβερνητικές επιλογές. Και αυτό παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση έχει επανειλημμένα επιχειρήσει να «μιλήσει δεξιά», υιοθετώντας αυστηρό λόγο για το μεταναστευτικό ή την εγκληματικότητα.

Η δημοσκοπική αντίφαση: Κεντροδεξιοί vs δεξιοί

Η εύκολη εξήγηση είναι να αποδοθεί αυτή η απόσταση στην ύπαρξη ακροδεξιών σχηματισμών. Όμως μια τέτοια ανάγνωση είναι ανεπαρκής. Δεν αγγίζει το ουσιώδες ζήτημα: ότι σήμερα η Νέα Δημοκρατία δυσκολεύεται να λειτουργήσει ως συνολικός εκφραστής της ελληνικής Δεξιάς. Ένα σημαντικό κομμάτι πολιτών που αυτοτοποθετούνται δεξιά, αλλά δεν νιώθουν καμία συγγένεια με ακραίους ή γραφικούς σχηματισμούς, αισθάνονται πολιτικά άστεγοι μέσα στο ίδιο τους το κόμμα.

Σε ένα πρώτο επίπεδο, αυτό μοιάζει εύλογο. Η κυβερνητική σύνθεση περιλαμβάνει πλήθος στελεχών που προέρχονται από άλλους πολιτικούς χώρους, κυρίως το ΠΑΣΟΚ. Παράλληλα, ο ίδιος ο πρωθυπουργός αποφεύγει συστηματικά κάθε θετική αναφορά στη Δεξιά ως πολιτική ταυτότητα, επιλέγοντας έναν λόγο που αυτοπροσδιορίζεται ως υπερκομματικός ή «κεντρώος».

Εντός, εκτός και επί τα… δεξιά: Το διπλό παιχνίδι της κυβέρνησης με τους μετανάστες

Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι απλώς συμβολικό. Αν επρόκειτο μόνο για εικόνα και ρητορική, τα συχνά «δεξιά σινιάλα» της κυβέρνησης —και μάλιστα αρκετές φορές στα όρια της ακροδεξιάς— θα αρκούσαν για να καλύψουν την αντίφαση. Δεν την καλύπτουν. Και ο λόγος είναι βαθύτερος.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης φαίνεται να αντιλαμβάνεται το κόμμα εξουσίας με όρους διαφορετικούς από εκείνους που ιστορικά συγκρότησαν τη Νέα Δημοκρατία ως παράταξη της ελληνικής Δεξιάς. Μετά τη Μεταπολίτευση, η ΝΔ συγκροτήθηκε ως μια πλατιά λαϊκή δύναμη: φιλελεύθερη αλλά κοινωνικά ευαίσθητη, πατριωτική χωρίς εθνικιστικές εξάρσεις, υπέρ της αγοράς αλλά με σαφή ρόλο του κράτους, αντικομμουνιστική χωρίς εμφυλιοπολεμική λογική, συντηρητική χωρίς αντιδραστικότητα. Ήταν το κόμμα των «νοικοκυραίων», όχι των προνομιούχων.

Η κυβερνητική πρακτική που γεννά αποξένωση

Η σημερινή Νέα Δημοκρατία έχει απομακρυνθεί αισθητά από αυτή την ταυτότητα. Στον πυρήνα της κυριαρχεί μια ιδεολογία που συχνά περιγράφεται ως «Ακραίο Κέντρο»: μια ρητορική αυτοτοποθέτηση στο Κέντρο, η οποία στην πράξη μεταφράζεται σε σκληρό νεοφιλελευθερισμό στην οικονομία και αυταρχική στάση απέναντι σε κοινωνικές διεκδικήσεις και διαμαρτυρίες.

Πρόκειται για μια αντίληψη που βλέπει με καχυποψία τα λαϊκά στρώματα, θεωρεί βάρος τους αγρότες και τους παραδοσιακούς μικρομεσαίους, αντιμετωπίζει το κοινωνικό κράτος ως δημοσιονομική παρέκκλιση, υποβαθμίζει τον πατριωτισμό ως «ξεπερασμένο» και εμφανίζεται αδιάφορη απέναντι σε πραγματικούς εθνικούς κινδύνους. Παράλληλα, προσεγγίζει τα ζητήματα δικαιωμάτων με τρόπο που συχνά λειτουργεί ως άλλοθι για την απόσυρση του κράτους από τη στήριξη της οικογένειας.

Αυτή η ιδεολογική κατεύθυνση έχει πολύ συγκεκριμένες συνέπειες: έκρηξη ακρίβειας, διαρκής πίεση σε εργαζόμενους και ελεύθερους επαγγελματίες, θεσμικές τριβές, μια εξωτερική πολιτική που αντιμετωπίζει τον διάλογο με την Τουρκία ως αυτοσκοπό, ανεξαρτήτως στάσης της Άγκυρας, και ένα εκπαιδευτικό μοντέλο που μιλά ασταμάτητα για «δεξιότητες», αλλά ολοένα λιγότερο για ουσιαστική γνώση.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, δεν προκαλεί έκπληξη ότι πολλοί δεξιοί ψηφοφόροι δεν αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στην κυβερνητική πολιτική. Δεν τους αρκούν πιο αυστηρές απελάσεις μεταναστών ως αντιστάθμισμα. Ταυτόχρονα, δεν έλκονται από τον θορυβώδη και συχνά συνωμοσιολογικό λόγο της ακροδεξιάς.

Γιατί οι παρεμβάσεις Σαμαρά βρήκαν νεύρο

Αυτός είναι και ο λόγος που οι πρόσφατες παρεμβάσεις του Αντώνη Σαμαρά προκάλεσαν τόσο έντονες αντιδράσεις σε φιλοκυβερνητικά μέσα. Όχι επειδή «υπονόμευσε την ηγεσία», αλλά επειδή άγγιξε ένα υπαρκτό κοινωνικό και πολιτικό ρεύμα. Όταν μιλά για νεοφιλελευθερισμό υπέρ των λίγων, για εκπαιδευτικούς και γιατρούς που δεν μπορούν να ζήσουν στην επαρχία λόγω ακρίβειας, για υποβάθμιση της εθνικής κυριαρχίας στο όνομα των «ήρεμων νερών», δεν εκφράζει προσωπική πικρία. Αρθρώνει λόγο που βρίσκει ανταπόκριση στη λαϊκή δεξιά.

Η πολιτική ρευστότητα που έρχεται

Και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα για το κυρίαρχο αφήγημα: ότι η Νέα Δημοκρατία παραμένει ακλόνητη και χωρίς εναλλακτική. Η πολιτική πραγματικότητα είναι πολύ πιο ρευστή. Και σημαδεύεται από την αναζήτηση νέων πολιτικών σχημάτων που να μπορούν πράγματι να εκπροσωπήσουν τους ανθρώπους που σήμερα δεν νιώθουν ότι χωρούν πουθενά.