Πώς φτάσαμε στον εφιάλτη της λειψυδρίας στην Αττική | Έργα που καθυστερούν 10ετίες, σπατάλη νερού, «σάπιο» δίκτυο της ΕΥΔΑΠ

Την Πάτμο και τη Λέρο θα ακολουθήσει όπως όλα δείχνουν η Αττική τις επόμενες ώρες, καθώς αναμένεται να μπει και αυτή σε κατάσταση «κόκκινου συναγερμού» λόγω της λειψυδρίας. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε προ ολίγων ημερών ένα σχέδιο προκειμένου να αντιμετωπίσει το ολοένα και εντονότερο φαινόμενο.

Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!

Το γεγονός όμως ότι ο Μόρνος, ο βασικός ταμιευτήρας της Αττικής, βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά και σε συνεχιζόμενη πτώση, οδηγεί πλέον σε πλήρη επιφυλακή τις αρμόδιες αρχές, που θα επιδιώξουν να βελτιώσουν την κατάσταση.

Μέτρα

Η απόφαση για τις περιοχές που θα μπουν σε αυτό το ειδικό καθεστώς αναμένεται να παρθεί άμεσα από την Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ). Μάλιστα, η ένταξη των δύο νησιών και της Αττικής σε καθεστώς «κόκκινου συναγερμού», φαίνεται πως οφείλεται σε εκτενή υδρολογικά πορίσματα του Πολυτεχνείου. Η κήρυξη έκτακτης ανάγκης, δεν συνεπάγεται – τουλάχιστον για την ώρα – περιορισμούς για τους πολίτες, αλλά ενεργοποιεί μηχανισμούς που επιτρέπουν ταχύτερες και πιο ευέλικτες διαδικασίες για κρίσιμα έργα ύδρευσης.

Το καθεστώς έκτακτης ανάγκης, συνεπάγεται μεταξύ άλλων άμεση χρηματοδότηση έργων ύδρευσης, fast track αδειοδοτήσεις, ευέλικτες διαγωνιστικές διαδικασίες και επιτάχυνση των κρίσιμων παρεμβάσεων. Σε πρώτη φάση οι παρεμβάσεις θα υλοποιηθούν στην Πάτμο και τη Λέρο, ενώ σταδιακά θα αρχίσουν να εφαρμόζονται και στην Αττική.

Το σχέδιο της κυβέρνησης

Ενδεικτική της κρισιμότητας της κατάστασης, είναι δορυφορική ανάλυση που πραγματοποίησε η υπηρεσία Meteo.gr στις 9 Οκτωβρίου 2025, σύμφωνα με την οποία η έκταση του Μόρνου, του βασικού ταμιευτήρα της Αττικής, έχει συρρικνωθεί στα 8.3 τετραγωνικά χιλιόμετρα, τιμή μειωμένη κατά 44% σε σχέση με τη μέση τιμή της περιόδου 2016-2024 (14.9 km²).

Η κυβέρνηση προ ολίγων ημερών ανακοίνωσε ένα σχέδιο για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, προκειμένου να αντιμετωπίσει τη συνεχιζόμενη μείωση της στάθμης και έκτασης του Μόρνου, του βασικού ταμιευτήρα της Αττικής.

Σύμφωνα με όσα ανέφεραν ειδικοί, αυτά τα μέτρα κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, εντούτοις απαιτείται μεταξύ άλλων, η άμεση εκπόνηση και κατασκευή έργων υποδομής, που εδώ και δεκαετίες δεν ολοκληρώνονται στο σύνολο της χώρας. Άλλωστε, όπως σημείωσαν, το μεγαλύτερο πρόβλημα σε ότι αφορά τη λειψυδρία, αφορά το νερό που δαπανάται στη γεωργία. Ένα ζήτημα στο οποίο έως σήμερα, δεν έχει υπάρξει κάποια ουσιαστική παρέμβαση.

«Υπάρχει κλιμάκωση»

Είναι ενδεικτικό ότι ο Βασίλης Ζόραπας, προϊστάμενος του τμήματος Υδρογεωλογίας και Υδρολογίας της Ελληνικής Αρχής Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ), ανέφερε πως τα έργα που ανακοινώθηκαν, «φαίνεται να είναι στη σωστή κατεύθυνση, με την έννοια ότι υπάρχει κλιμάκωση. Δηλαδή, υπάρχουν έργα βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα».

Για παράδειγμα, «στα άμεσα έργα, συγκαταλέγεται η επαναλειτουργία γεωτρήσεων στην περιοχή του δυτικού Κηφισού και της βορειοανατολικής Πάρνηθας. Αυτό είχε γίνει και τη δεκαετία του 1990 και είχε σώσει την Αθήνα στην τότε εποχή της λειψυδρίας».

Αυτό που θα πρέπει να γίνει από εδώ και πέρα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι «η ενημέρωση των πολιτών, που δεν έχουν συνειδητοποιήσει τη σοβαρότητα της κατάστασης, ώστε να παρατείνουμε την επάρκεια των ποσοτήτων νερού στους ταμιευτήρες».

«60%-70% οι απώλειες σε ορισμένες περιοχές»

Σημαντικό ζήτημα είναι επίσης, «ότι η λογική της ορθής διαχείρισης, επιτάσσει την αποκατάσταση των βλαβών του δικτύου. Στην Αθήνα, η ΕΥΔΑΠ λέει ότι οι απώλειες είναι 25%-30%, αλλά μπορεί να είναι και παραπάνω. Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας, φτάνουν το 60%-70%».

Στο ερώτημα πόσο αντέχει η Αττική, δεδομένου ότι έργα όπως η μερική εκτροπή των ποταμών Κρικελιώτη και Καρπενησιώτη προς τον ποταμό Εύηνο, έχουν ορίζοντα ολοκλήρωσης το πρώτο εξάμηνο του 2029, ο κ. Ζόραπας ανέφερε πως «αν στο ενδιάμεσο στάδιο έχουν μπει οι αφαλατώσεις, θα βοηθήσουν το υδροδοτικό σύστημα».

Άλλωστε, «ευελπιστούν ότι αυτές οι κλιματικές συνθήκες, δεν θα παραταθούν για πολύ ακόμη. Αν συνεχιστούν τα επόμενα 4-5 χρόνια, ή κατάσταση θα είναι εφιαλτική. Τα στατιστικά δεδομένα δείχνουν ότι σημειώνονται κύκλοι, όπου μειώνονται ή αυξάνονται τα ύψη βροχής. Αυτό που μας ανησυχεί, είναι ότι όταν αυτά τα φαινόμενα θα επανέρχονται, θα είναι πιο έντονα, επομένως, πρέπει να είμαστε κάποια βήματα μπροστά».

«Δεν έχει άλλη λύση η Αθήνα»

Πάντως, σε ότι αφορά την Αττική, «υπάρχει πολύ μεγάλος πληθυσμός και η ημερήσια κατανάλωση νερού ξεπερνάει το 1 εκατομμύριο κ.μ. νερού. Δεν υπάρχουν πολλά πράγματα που μπορούν να αντιμετωπίσουν αυτό το πρόβλημα. Οι γεωτρήσεις μπορούν να δώσουν το 30% της ημερήσιας κατανάλωσης. Η εκτροπή από τους παραπόταμους του Αχελώου είναι περιβαλλοντικά λανθασμένη, επειδή διαταράσσει την ισορροπία σε μια λεκάνη. Όμως, η Αθήνα δεν έχει άλλον τρόπο αυτή τη στιγμή να λύσει το πρόβλημα της ύδρευσης, έστω για ένα διάστημα 20-30 ετών».

Σύμφωνα με τον κ. Ζόραπα, η λειψυδρία φέρνει σήμερα στο προσκήνιο «ζητήματα κακοδιαχείρισης και κακού σχεδιασμού. Μέχρι τώρα, δεν έχει γίνει τίποτα ουσιαστικό».

Σε ότι αφορά την υπόλοιπη Ελλάδα, ο ίδιος ανέφερε πως «πέρα από τα νησιά, που είναι η κλασσική περίπτωση λειψυδρίας, επειδή τα υπόγεια υδατικά συστήματα και οι βροχοπτώσεις είναι πολύ περιορισμένες, πρόβλημα υπάρχει στην ανατολική Πελοπόννησο, την ανατολική Στερεά, την Κρήτη και τη Χαλκιδική».

«Το 85%-86% του νερού σπαταλιέται στην άρδευση»

Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Γρηγόρης Κωνσταντέλος, δήμαρχος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης και Α’ αντιπρόεδρος της ΚΕΔΕ, το βασικό ζήτημα είναι ότι «το 85%-86% του νερού που χρησιμοποιούμε, σπαταλιέται στην άρδευση. Τώρα πάμε να λύσουμε το ζήτημα της ύδρευσης, εντούτοις, για την άρδευση έχουμε κάνει πολύ λίγα πράγματα».

Ακόμη και στον Θεσσαλικό κάμπο, «οι γεωτρήσεις πριν 10 χρόνια ήταν στα 80-120 μέτρα και τώρα έχουν φτάσει στα 250-300 μέτρα. Έχει κατέβει ο υδροφόρος ορίζοντας».

Δίκτυο δευτερογενούς νερού

Παράλληλα, στην Ελλάδα, «δεν υπάρχει δίκτυο δευτερογενούς νερού. Αυτό το νερό δεν προορίζεται για χρήση από τον άνθρωπο. Είναι νερό από βιολογικούς καθαρισμούς, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για άρδευση, βιολογικές καλλιέργειες, ακόμη και καθαρισμούς ή πυρόσβεση. Η Ψυττάλεια παράγει ως δευτερογενές νερό, περίπου το μισό της κατανάλωσης ύδατος στο Λεκανοπέδιο, όμως δεν υπάρχει δίκτυο να το αξιοποιήσει».

Πλέον, η ΕΥΔΑΠ «μπαίνει σε μια πιλοτική λογική, όπου ψάχνει δεξαμενές, οι οποίες θα μετατρέπουν αυτό το ακάθαρτο νερό σε δευτερογενές ύδωρ. Στη Βάρη-Βούλα-Βουλιαγμένη, σχεδιάζουμε να γίνουν δύο τέτοιες δεξαμενές κοντά στα αντλιοστάσια που συμπιέζουν τα λύματα και τα όμβρια».

Απώλειες

Σημαντικό ζήτημα είναι και το δίκτυο «που υπάρχει από την ΟΥΛΕΝ και είναι πολύ παλιό. Οι κεντρικοί αγωγοί φτάνουν το 1 εκατομμύριο μέτρα. Εκεί είναι οι μεγαλύτερες διαρροές. Όταν σπάσουν αυτοί οι αγωγοί, οι απώλειες είναι δεκάδες κυβικά το δευτερόλεπτο. Υπάρχει πρότζεκτ, όπου σε 5 χρόνια θα αντικατασταθούν οι μεγάλοι και μεσαίοι αγωγοί, όχι όμως και τα τοπικά δίκτυα ύδρευσης, πολλά εκ των οποίων συνεχίζουν να έχουν σωλήνες αμίαντου».

«Μην περιμένουμε να συνεχίσουμε να ζούμε όπως ζούσαμε»

Από την πλευρά του, ο Κώστας Μακέδος, πρόεδρος του Ταμείου Μηχανικών Εργοληπτών Δημοσίων Έργων (ΤΜΕΔΕ), ανέφερε πως τα μέτρα που εξαγγέλθηκαν, «είναι στη σωστή κατεύθυνση και θεωρώ ότι δίνουν λύση για να υπάρχει νερό στην Αττική. Έχει ορίζοντα 30 χρόνια, επομένως έχει μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Το ζητούμενο βέβαια δεν είναι μόνο η Αττική, αλλά και η νησιωτική περιοχή και ο πρωτογενής τομέας».

Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτή η δράση «βασίζεται στην ολιστική διαχείριση των υδάτων. Δηλαδή, αφορά όλο τον κύκλο του νερού, όπως έργα υποδομής, συντήρηση των υφιστάμενων δικτύων, σχεδίαση νέων δικτύων, ένταξη νέων μετρητών ώστε να βλέπουμε τις διαρροές, αναβάθμιση των βιολογικών καθαρισμών, χρηματοδοτικά εργαλεία και κίνητρα για εκπαίδευση».

Παράλληλα όμως, «πρέπει να δώσουμε λύση στο νερό που καταναλώνεται ασκόπως. Δεν είναι ότι περιμένουμε να γίνουν τα έργα και συνεχίζουμε να ζούμε όπως ζούσαμε».

«Αυξάνεται συνεχώς η ζήτηση»

Το ερώτημα κατά πόσο το απόθεμα στους ταμιευτήρες της Αττικής, μπορεί να φτάσει και πάλι υψηλά επίπεδα, ακόμη και το 1 δισεκατομμύριο κυβικά μέτρα νερού, είναι σύμφωνα με όσα σχολίασε από την πλευρά του ο Δημήτρης Εμμανουλούδης, καθηγητής Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και διευθυντής Έδρας UNESCO Con-E-Ect στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, ένα πολύ σοβαρό ερώτημα, καθώς, «αυξάνεται συνεχώς η ζήτησή, για μια σειρά από αιτίες, με κυριότερη την αύξηση των τουριστών κατά τους θερινούς κυρίως μήνες».

Το θετικό για την Αττική σύμφωνα με τον κ. Εμμανουλούδη, «είναι ότι σχετικά κοντά της, υπάρχουν τα ψηλά βουνά της Αιτωλοακαρνανίας και της Φωκίδας που έχουν πολύ νερό. Υπάρχουν τα υδρολογικά συστήματα του Εύηνου, του Μόρνου κι ένα κομμάτι του Αχελώου, που πάντα δίνουν και θα δίνουν νερό. Αν χρειαστεί, η Αττική θα πάρει νερό κι από άλλα κομμάτια λεκανών απορροής. Δεν θα διψάσει η Αττική, είναι τυχερή που έχει έναν τέτοιο τροφοδότη».

70% κάτω από τον μέσο όρο

Οι περιοχές που αυτή τη στιγμή αντιμετωπίζουν σοβαρότερα προβλήματα λόγω λειψυδρίας είναι σύμφωνα με τον κ. Εμμανουλούδη, «τα νησιά του νοτίου Αιγαίου, όπως: Σίφνος, Σέριφος, Λέρος, Αμοργός, Ίος, Φολέγανδρος, περιοχές στην Πελοπόννησο όπως η Αργολίδα, η Κορινθία και τμήματα της Λακωνίας, και η ανατολική Κρήτη. Την περσινή χρονιά, πολλές από αυτές τις περιοχές ήταν περίπου 70% κάτω από τον μέσο όρο αναφορικά με το απόθεμά τους».

«Ξοδεύουμε περισσότερο από όσο έχουμε»

Η βελτίωση του φαινομένου της λειψυδρίας που μαστίζει πολλές περιοχές της χώρας, θα μπορούσε να επέλθει σύμφωνα με τον κ. Εμμανουλούδη και «μέσω της μείωσης του νερού που απορρέει στη θάλασσα. Φεύγουν απίστευτες ποσότητες νερού. Εγκληματούμε σε αυτό το ζήτημα. Ο μόνος τρόπος να μαζέψουμε αυτό το νερό, είναι με επαρκείς, σωστά κατανεμημένους, κάθε είδους και μεγέθους ταμιευτήρες (φράγματα) νερού».

Άλλωστε, σύμφωνα με τον κ. Εμμανουλούδη, «το πρόβλημα με τη λειψυδρία θα συνεχίσει να υπάρχει και να διογκώνεται, όσες βροχές κι αν έχουμε». Κι αυτό επειδή «λειψυδρία δεν έχουμε μόνο όταν δεν βρέχει, -όπως συμβαίνει τα τελευταία χρόνια-, αλλά κι όταν ξοδεύουμε περισσότερο από αυτό που έχουμε. Το νερό που έχουμε παραμένει ίδιο, γιατί είναι μια ανακυκλώσιμη πηγή. Απλά έχει αυξηθεί τρομερά ο πληθυσμός».