Τουρκία – Αίγυπτος – Ελλάδα | Η Τουρκία απλώνεται ξανά στην Ανατολική Μεσόγειο

Τουρκία - Αίγυπτος - Ελλάδα | Η Τουρκία απλώνεται ξανά στην Ανατολική Μεσόγειο

Τουρκία – Αίγυπτος – Ελλάδα | Η Τουρκία απλώνεται ξανά στην Ανατολική Μεσόγειο

Δυστυχώς η Ελλάδα εμφανίζεται πίσω από τις εξελίξεις. Την ώρα που η κυβέρνηση έχανε περίπου το 1/3 της κοινοβουλευτικής της δύναμης και η κοινωνία διχαζόταν για τον πολιτικό γάμο των ομοφυλοφίλων η Τουρκία κινείται στη διεθνή σκακιέρα.

Διονύσης Τζουγανάτος

Μέχρι πριν λίγο καιρό ο Ταγίπ Ερντογάν αποκαλούσε τον Αμπντέλ Φατάχ Αλ Σίσι στυγνό δικτάτορα και δολοφόνο. Οι διπλωματικές σχέσεις Τουρκίας- Αιγύπτου είχαν διαρραγεί με αποτέλεσμα τα τελευταία πάνω από 10 χρόνια να μην εχουν σχέσεις επί της ουσίας. Αυτό εγινε εξ αιτίας της ανατροπής των Αδελφών Μουσουλμάνων του Μοχάμεντ Μόρσι από τον αιγυπτιακό στρατό. Επικεφαλής του πραξικοπήματος τότε ήταν ο στρατηγός και σημερινός πρόεδρο της χώρας.

Ο Μόρσι ήταν για τον Ερντογάν πολλά παραπάνω από σύμμαχος. Οι ιδεολογικοί κόσμοι των δύο ανδρών ήταν σχεδόν ταυτόσημοι- όταν μάλιστα ο τούρκος πρόεδρος ταξίδεψε στην Αίγυπτο για να χαιρετίσει τη νέα μουσουλμανική αρχή, ο Μόρσι τον υποδέχθηκε στη «δεύτερη πατρίδα» του. Τον Αύγουστο του 2013, μετά την επιβολή του Σίσι, οι δύο χώρες απέσυραν εκατέρωθεν τις διπλωματικές αντιπροσωπείες τους, ακυρώνοντας παραλλήλως κάθε κοινή στρατιωτική δραστηριότητα.

Μετά, όμως, ξέσπασε ο πόλεμος στη Γάζα. Η Τουρκία, δια του Χακάν Φιντάν, τότε επικεφαλής της ΜΙΤ, είχε ήδη ξεκινήσει στο πλαίσιο της «επίθεσης φιλίας» προς τον αραβικό κόσμο και το Ισραήλ να προσεγγίζει με προσοχή την Αίγυπτο. Αλλά η επιφυλακτικότητα- αν όχι η καχυποψία- από την πλευρά του Καΐρου ήταν σχεδόν έκδηλη. Παρά τις πιέσεις που δεχόταν από το εσωτερικό και το εξωτερικό, ο Σίσι δεν ήταν βέβαιος ότι θα έπρεπε να συναντηθεί με τον Ερντογάν.

Τώρα πια, δώδεκα χρόνια μετά, η σκληρή πραγματικότητα είναι αυτή που επιβάλλει τις συγκλίσεις. Τα συμφέροντα της Τουρκίας και της Αιγύπτου στη Μέση Ανατολή δεν ταυτίζονται εν συνόλω, όμως η επίτευξη του μέγιστου δυνατού οφέλους- και η αποφυγή του περαιτέρω κόστους- θα επιτευχθεί μόνο αν οι δύο πλευρές συμφωνήσουν ότι βρίσκονται στην ίδια σελίδα.

Η εμπιστοσύνη στο πρόσωπο του Ερντογάν δεν έχει αποκατασταθεί και ακόμα και το κλείσιμο γραφείων της Μουσουλμανικής Αδελφότητας ή η έκδοση στελεχών της στην Αίγυπτο δεν αρκεί για να επαναφέρει πλήρως την κλονισμένη εμπιστοσύνη.

Για τον Ερντογάν η Γάζα είναι πάνω από όλα ένα ζήτημα ταυτότητας. Δια της υποστήριξής του στη Χαμάς αφενός καλύπτει τα ισλαμιστικά αισθήματα του πολυπληθούς ακροατηρίου του στο εσωτερικό, αφετέρου διαδραματίζει τον ρόλο που του αρέσει περισσότερο από κάθε άλλον: αυτόν του ηγέτη του μουσουλμανικού κόσμου. Παραλλήλως, αναδεικνύει την Τουρκία ως περιφερειακή δύναμη, η οποία δεν ακολουθεί, αλλά διαμορφώνει τις εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή.

Τι εννοούμε όταν λέμε ότι ο Ερντογάν είναι Σουλτάνος

« …. το ισλαμικό όραμα του Ερντογάν. Η επαναφορά του Ισλάμ στο εσωτερικό πηγαίνει χέρι-χέρι με την διασφάλιση φυσικών πόρων και την επιβολή της δύναμης της Τουρκίας στο εξωτερικό. Πάει όμως μαζί και με την καταπίεση στο εσωτερικό. Οι δημοκρατικοί άνθρωποι στην Τουρκία, την Μέση Ανατολή και όλον τον κόσμο θα πρέπει να ανησυχούν» γράφει ο καθηγητής του Yale.

Σύμφωνα με τον ίδιο για να κατανοήσει κανείς την προσπάθεια Ερντογάν να «αναβιώσει» την Οθωμανική αυτοκρατορία και να παρουσιάσει τον εαυτό του ως «σουλτάνο» θα πρέπει να προσδιοριστεί ποιον σουλτάνο έχει ως πρότυπο ο πρόεδρος της Τουρκίας.

Ο καθηγητής Ιστορίας υποστηρίζει ότι αυτός είναι ο σουλτάνος Σελίμ ο Α΄, ο οποίος πέθανε το 1520. Στα χρόνια του η Οθωμανική Αυτοκρατορία έγινε μια παγκόσμια αυτοκρατορία από μια περιφερειακή δύναμη.

Sultan Selim I (1467 – 1520) in a 17th century print Hulton Archive/Getty Images

«Θα πρέπει να είμαστε σε εργήγορση για τον εναγκαλισμό του οράματος του Σελίμ από τον Ερντογάν. Το όραμα αυτό οδήγησε σε πολέμους, στην απόπειρα εξαφάνισης εθνικών μειονοτήτων και στο μονοπώλιο των παγκόσμιων οικονομικών πηγών. Ο Ερντογάν μαζί με την προσπάθεια του να μονοπωλήσει τα κοιτάσματα φυσικού αερίου γύρω απο την Τουρκία, έχει κάνει πολεμικές εξορμήσεις στη Λιβύη, τη Συρία και την Υεμένη ενώ στο εσωτερικό καταδιώκει τις κοινότητες των σιιτών, των Κούρδων, των Χριστιανών, των δημοσιογράφων, των γυναικών και των αριστερών» προσθέτει ο καθηγητής.

«Ενώ κάθε ηγέτης της σύγχρονης Τουρκίας έχει κρατήσει αποστάσεις από την κληρονομίας της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και το Ισλάμ προκειμένου να παρουσιάσει ένα πιο “δυτικό”, “μοντέρνο” και “κοσμικό” πρόσωπο της τουρκικής δημοκρατίας, ο Ερντογάν είναι ο πρώτος που έχει αγκαλιάσει το οθωμανικό παρελθόν και την ισλαμική κληρονομία. Αν ο Σελίμ ήταν ο πρώτος Οθωμανός που ήταν σουλτάνος και χαλίφης, ο Ερντογάν είναι ο πρώτος δημοκρατικός ηγέτης που ισχυρίζεται ότι κατέχει και τους δύο τίτλους».

«Η αναπαραγωγή ενός πολιτικού προγράμματος που μοιάζει με αυτό του Σελίμ αποτελεί μια επικίνδυνη προοπτική για την Τουρκία, την Ανατολική Μεσόγειο και όλον τον κόσμο. Για να κάνει την Τουρκία ξανά οθμωανική απαιτείται το είδος της βίας, της λογοκρισίας και της βιτριολικής συμπεριφοράς που έχει δείξει ο Ερντογάν ότι είναι αποφασισμένος να χρησιμοποιήσει» καταλήγει το άρθρο.

Ο Σίσι τι σκέφτεται;

Για τον Σίσι, ο πόλεμος Ισραήλ- Χαμάς υποκρύπτει κινδύνους επιβίωσης. Με χιλιάδες Παλαιστίνιους να συγκεντρώνονται λίγα χιλιόμετρα πίσω από τα σύνορα της και την οικονομία να μαστίζεται από δομικά προβλήματα, η Αίγυπτος βλέπει στην Τουρκία έναν αναγκαίο σύμμαχο. Άλλωστε, οι δύο δυνάμεις θα μπορούσαν να συνεργαστούν και επί του πεδίου, σε περίπτωση που ευοδωθούν τα σχέδια περί μιας διεθνούς δύναμης που θα εγγυηθεί την ασφάλεια στη μεταπολεμική Γάζα. Ο Ερντογάν, μάλιστα, υποσχέθηκε από το Κάιρο ενίσχυση του διμερούς εμπορίου, περισσότερες επενδύσεις και ευέλικτα εξοπλιστικά προγράμματα. Σε βάθος χρόνου, ο τούρκος πρόεδρος προσβλέπει σε συνεργασία και στον κομβικό τομέα της ενέργειας. Όχι απλώς αγοράζοντας αιγυπτιακό υγροποιημένο φυσικό αέριο, αλλά δίνοντας σαφείς γεωπολιτικές προεκτάσεις σε οποιοδήποτε πιθανό εγχείρημα.

Τουρκία και Αίγυπτος διατηρούν παραδοσιακές σχέσεις αιώνων. Ο Ερντογάν μίλησε για «κοινή Ιστορία άνω των 1000 ετών», ενώ στο κοινό ανακοινωθέν μετά τις διευρυμένες επαφές των δύο αντιπροσωπειών υπογραμμίζονταν οι «βαθιά ριζωμένοι πολιτισμικοί δεσμοί μεταξύ των δύο χωρών». Τα κανάλια της διπλωματίας, πράγματι, δεν έπαψαν ποτέ να λειτουργούν. Άλλωστε οι γραφειοκράτες των δύο υπουργείων Εξωτερικών διατηρούσαν επαφές, ακόμα και στις περιόδους της πιο σφοδρής αντιπαράθεσης.

Βασιζόμενος σε αυτού του είδους την παραδοσιακή σχέση και θέτοντας- τουλάχιστον προς ώρας- στο περιθώριο τις ιδεολογικές διαφορές του με τον Σίσι, ο Ερντογάν είναι βέβαιο ότι ήδη επιδιώκει την έναρξη διαπραγματεύσεων με την Αίγυπτο προκειμένου να οριοθετήσουν τις μεταξύ τους θαλάσσιες ζώνες. Είναι ο τρόπος για να απλωθεί περισσότερο η Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο.

Πριν ακόμα ο Ερντογάν επιστρέψει στην Άγκυρα, τα μίντια της γείτονος άπλωσαν τους κόκκινους χάρτες τους στα μόνιτορ, αναλύοντας τις διαστάσεις μιας πιθανής συμφωνίας με την Αίγυπτο. Μιας συμφωνίας, που όπως συνηθίζουν να επαναλαμβάνουν ανά τακτά χρονικά διαστήματα οι υψηλόβαθμοι τούρκοι αξιωματούχοι, θα έδινε στην Αίγυπτο πολύ περισσότερο θαλάσσιο ζωτικό χώρο από αυτόν που διαθέτει σήμερα. Αν ποτέ εφαρμοζόταν το μεγαλεπήβολο τουρκικό σχέδιο, η Κρήτη θα έμενε με χωρικά ύδατα στα 6 ναυτικά μίλια, η Κάρπαθος με ακόμα λιγότερα, ενώ το Καστελλόριζο θα έχανε κάθε κυριαρχικό δικαίωμά του στην Ανατολική Μεσόγειο. Θα μιλούσαμε για πλήρη ανάπτυξη του τουρκολιβυκού μνημονίου, σε παράβαση κάθε έννοιας του Διεθνούς Δικαίου.

Η Ελλάδα τι κάνει;

Για να συμβούν, όμως, αυτά η Αίγυπτος πρέπει να ακυρώσει τις συμφωνίες οριοθέτησης Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών με την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά και να αποδεχθεί τις μονομερείς διακηρύξεις της Λιβύης όσον αφορά το ανατολικό όριο των μεταξύ τους θαλασσίων συνόρων. Δεν βρισκόμαστε σε αυτό το σημείο και είναι δύσκολο να φτάσουμε εκεί στο κοντινό μέλλον. Κι αυτό διότι η σχέση της Ελλάδας με την Αίγυπτο εμπεριέχει στρατηγικά χαρακτηριστικά και δεν διακυβεύεται εξαιτίας τρίτων παραγόντων.

Οι δύο πλευρές δεσμεύονται με σειρά συμφωνιών σε πολλά επίπεδα: Διπλωματικό, στρατιωτικό, αλλά και ενεργειακό. Το γεγονός, δε, ότι η ηλεκτρική διασύνδεση των δύο χωρών είναι ένα έργο εγκεκριμένο από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το οποίο διέρχεται μέσα από την ΑΟΖ Ελλάδας- Αιγύπτου αποτελεί ακόμα ένα εχέγγυο για τη διατήρηση της νομιμότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Το ίδιο ισχύει και για τριμερή και πολυμερή σχήματα συνεργασίας στα οποία συμμετέχουν Αθήνα και Κάιρο.

Παρόλα αυτά, στην Αθήνα παρακολουθούν τις εξελισσόμενες επαφές της Τουρκίας με την Αίγυπτο με εντατικό ενδιαφέρον, αλλά και προβληματισμό, ο οποίος μεγεθύνεται εξαιτίας της γενικότερης αστάθειας που επικρατεί εξαιτίας των παράλληλων πολέμων σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή.

Τα πράγματα περιπλέκονται ακόμα περισσότερο, καθώς σε λίγους μήνες οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέρχονται και επισήμως σε προεκλογική περίοδο, με τον Ντόναλντ Τραμπ να βρίσκεται προ των πυλών της εξουσίας, ενώ το πολιτικό μέλλον του Ισραήλ, με το οποίο οι τελευταίες ελληνικές κυβερνήσεις διαχρονικά διατηρούν άριστες σχέσεις, είναι αυτή τη στιγμή αβέβαιο.

Είναι ξεκάθαρο ότι η Τουρκία επιχειρεί να να εκμεταλλευτεί τη συγκυρία και επανατοποθετηθεί στην Ανατολική Μεσόγειο. Γι’ αυτό και απαιτείται εγρήγορση.

Με πληροφορίες από protagon

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *