Η σιωπηλή κρίση του παγκόσμιου χρέους – και γιατί δεν πρέπει να την αγνοούμε
Η πρόσφατη έκθεση Global Debt Monitor του Ινστιτούτου Διεθνών Χρηματοοικονομικών (IIF) φέρνει στο φως κάτι που έχουμε αρχίσει επικίνδυνα να συνηθίζουμε: τη ραγδαία αύξηση του παγκόσμιου χρέους. Ένα φαινόμενο που, όσο κι αν τείνουμε να το υποτιμούμε, έχει τεράστιες συνέπειες για τις οικονομίες και τα νοικοκυριά σε ολόκληρο τον κόσμο.
Οι ΗΠΑ στο επίκεντρο
Σύμφωνα με τα στοιχεία, το επίκεντρο της έκρηξης του χρέους παραμένουν οι Ηνωμένες Πολιτείες — παρά τις προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ να το συγκρατήσει μέσω δασμών, περικοπών δαπανών και πιέσεων προς τη Federal Reserve για μείωση των επιτοκίων.
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, «ο κίνδυνος μιας πολιτικής αστοχίας είναι πολύ πραγματικός». Το εθνικό χρέος των ΗΠΑ έχει ξεπεράσει τα 37 τρισ. δολάρια, δηλαδή πάνω από 125% του ΑΕΠ, ένα ποσοστό που μέχρι πρόσφατα θα θεωρούνταν αδιανόητο. Και το ανησυχητικό είναι ότι συνεχίζει να αυξάνεται με «ανθυγιεινό» ρυθμό, χωρίς σημάδια επιβράδυνσης στα προ πανδημίας επίπεδα.
Όπως σημειώνει ο Bernard Yaros της Oxford Economics, «τα πρωτογενή ελλείμματα θα παραμείνουν ασυνήθιστα μεγάλα για περιόδους ειρήνης, υπερβαίνοντας το επίπεδο που απαιτείται για τη σταθεροποίηση του χρέους κατά περισσότερο από 2% του ΑΕΠ. Αυτό δεν είναι βιώσιμο και απαιτεί επείγουσα παρέμβαση».
Το τίμημα για τα νοικοκυριά
Οι διορθωτικές κινήσεις που θα χρειαστούν δεν θα είναι ανώδυνες. Όπως προειδοποιούν οι αναλυτές, χωρίς έγκαιρη δημοσιονομική προσαρμογή, υπάρχει ορατός κίνδυνος δημοσιονομικής κρίσης, όπου μια ξαφνική πτώση της ζήτησης για κρατικά ομόλογα θα μπορούσε να οδηγήσει σε απότομη και παρατεταμένη αύξηση των επιτοκίων.
Και αυτό το τίμημα, αναπόφευκτα, θα το πληρώσουν τα νοικοκυριά.
Η παγκόσμια διάσταση του προβλήματος
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με το IIF, το παγκόσμιο χρέος αυξάνεται με τον ίδιο σχεδόν ρυθμό παντού. Μόνο το πρώτο εξάμηνο του 2025, συσσωρεύτηκαν πάνω από 21 τρισ. δολάρια, ανεβάζοντας το συνολικό ύψος του παγκόσμιου χρέους στο ιστορικό ρεκόρ των 338 τρισ. δολαρίων.
Όπως επισημαίνει ο αναλυτής του IIF Emre Tiftik, «η αύξηση αυτή είναι συγκρίσιμη με εκείνη που προκάλεσε η πανδημία το 2020, πυροδοτώντας τον χειρότερο πληθωρισμό των τελευταίων δεκαετιών».
Το “αναμμένο κάρβουνο” στα χέρια των κυβερνήσεων
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι κυβερνήσεις παγκοσμίως —από τις ΗΠΑ έως τις μικρότερες οικονομίες— κρατούν στα χέρια τους ένα «αναμμένο κάρβουνο». Το χρέος είναι, ουσιαστικά, μια επιταγή που πρέπει να πληρωθεί: είτε με περικοπές, φόρους και πλειστηριασμούς, είτε με τον πιο “αόρατο” τρόπο, μέσω πληθωρισμού.
Ο πληθωρισμός λειτουργεί σαν σιωπηλός φοροεισπράκτορας. Δεν μειώνει το χρέος σε απόλυτους αριθμούς, αλλά «φουσκώνει» τον παρονομαστή — το ΑΕΠ — βελτιώνοντας τεχνητά την εικόνα του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Γι’ αυτό και η κυβέρνηση Τραμπ πιέζει τη Fed για χαμηλότερα επιτόκια και πιο αδύναμο δολάριο, ώστε να διευκολυνθεί η εξυπηρέτηση του χρέους.
Ο κίνδυνος ενός νέου νομισματικού πολέμου
Όμως αυτή η πολιτική έχει παρενέργειες. Ένας ελεγχόμενος πληθωρισμός μπορεί να είναι χρήσιμος για το δημόσιο χρέος, αλλά επιβαρύνει πολλαπλά τους καταναλωτές — και, το σημαντικότερο, υποχρεώνει και τις άλλες κεντρικές τράπεζες να ακολουθήσουν. Έτσι, το σιωπηλό “παιχνίδι” του πληθωρισμού μετατρέπεται εύκολα σε νομισματικό πόλεμο, την επόμενη φάση του εμπορικού πολέμου των δασμών.
Μέχρι τότε, οι κυβερνήσεις φαίνεται να απολαμβάνουν τη “θεραπεία” του ελεγχόμενου πληθωρισμού — μια σιωπηλή, αλλά προσωρινή λύση σ’ ένα πρόβλημα που διογκώνεται με κάθε τρίμηνο που περνά.