Ευρώπη σε κρίση χρέους: Πολιτική αστάθεια, αμυντικές δαπάνες και η απειλή μιας χαμένης γενιάς
Ευρώπη σε κρίση χρέους
Καθώς οι ευρωπαϊκές χώρες διοχετεύουν δισεκατομμύρια ευρώ σε αμυντικές δαπάνες, το δημόσιο χρέος εκτοξεύεται και η δημοσιονομική σταθερότητα κλονίζεται. Το μοντέλο του «ευρωπαϊκού τρόπου ζωής» — με δωρεάν υγεία, προσιτή εκπαίδευση και γενναιόδωρες συντάξεις — φαίνεται ολοένα πιο δύσκολο να διατηρηθεί.
Η Γαλλία και η Γερμανία σε αδιέξοδο
Στη Γαλλία, το χρέος αυξάνεται ραγδαία, η πιστοληπτική αξιολόγηση υποβαθμίζεται και η πολιτική αστάθεια βαθαίνει. Η παραίτηση του πρωθυπουργού Σεμπαστιάν Λεκορνί, μόλις τέσσερις εβδομάδες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, βύθισε τη χώρα σε νέα κρίση. Ο προκάτοχός του, Φρανσουά Μπαϊρού, είχε προσπαθήσει να περάσει έναν σκληρό προϋπολογισμό με περικοπές 44 δισ. ευρώ, προκαλώντας μαζικές διαδηλώσεις.
Στη Γερμανία, η οικονομία παραμένει στάσιμη για δεύτερη συνεχή χρονιά, ενώ το αυξανόμενο κόστος των συντάξεων και της υγειονομικής περίθαλψης πιέζει τα δημόσια οικονομικά. Παρά το σχετικά χαμηλό χρέος της (62% του ΑΕΠ), η κυβέρνηση αναγκάζεται να επανεξετάσει το κοινωνικό της μοντέλο. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε ότι «δεν μπορούμε πλέον να συντηρούμε το σύστημα όπως είναι σήμερα» και προανήγγειλε «επώδυνες αποφάσεις και περικοπές».
Ελλάδα και Ιταλία: Από τις “προβληματικές” στις σταθερές
Η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει το υψηλότερο δημόσιο χρέος στην Ε.Ε. (153% του ΑΕΠ), αν και μειώνεται σταθερά από το 2022. Η Ιταλία βρίσκεται στη δεύτερη θέση με 138%, αλλά έχει περιορίσει το δημοσιονομικό της έλλειμμα από 7,2% το 2023 σε 3,4% το 2024 — πρόοδος που της χάρισε πρόσφατη αναβάθμιση από τους οίκους αξιολόγησης.
Αντίθετα, η Γαλλία δανείζεται πλέον με επιτόκια υψηλότερα από της Ελλάδας — μια κάποτε αδιανόητη εξέλιξη.
Αμυντικές δαπάνες και νέα δημοσιονομική πίεση
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προγραμματίζει τεράστια αύξηση των αμυντικών και διαστημικών κονδυλίων για την περίοδο 2028–2034, που θα φτάσουν τα 131 δισ. ευρώ — πέντε φορές περισσότερα από την προηγούμενη επταετία (26 δισ. ευρώ).
Η αύξηση αυτή, σε συνδυασμό με την πολιτική αβεβαιότητα και τη γήρανση του πληθυσμού, καθιστά δύσκολη τη διατήρηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους χωρίς νέα μέτρα λιτότητας.
Γεωπολιτικές πιέσεις: Ρωσία, ΗΠΑ και Κίνα
Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν επικίνδυνο συνδυασμό απειλών:
- Μια επιθετική Ρωσία στα ανατολικά,
- Έναν απρόβλεπτο πρόεδρο των ΗΠΑ που πιέζει με δασμούς και αμφισβητεί τις συμμαχίες,
- Και μια ανερχόμενη Κίνα που ανταγωνίζεται την ευρωπαϊκή βιομηχανία σε στρατηγικούς τομείς, όπως τα ηλεκτρικά οχήματα και η πυρηνική ενέργεια.
Αυτή η νέα πραγματικότητα ωθεί τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αυξήσουν τις στρατιωτικές δαπάνες — συχνά εις βάρος των κοινωνικών πολιτικών ή με αυξημένη φορολογία.
«Μπορεί η Ευρώπη να πληρώσει το τίμημα;»
Η Washington Post σημειώνει ότι, στο παρελθόν, τα μεγάλα προβλήματα περιορίζονταν στην περιφέρεια της Ε.Ε. — στην Ελλάδα, την Ιταλία και την Ισπανία. Τώρα, όμως, το επίκεντρο μεταφέρεται στον ίδιο τον πυρήνα: Γαλλία και Γερμανία.
Ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας Μισέλ Σαπέν θεωρεί ότι τα προβλήματα είναι διαχειρίσιμα, αλλά προειδοποιεί ότι η κυβέρνηση δαπάνησε υπερβολικά μετά την πανδημία και την ενεργειακή κρίση.
Παρά ταύτα, η ανησυχία παραμένει: θα μπορέσουν οι ευρωπαϊκές χώρες να στηρίξουν τα κοινωνικά τους συστήματα χωρίς να βυθιστούν σε νέα κρίση χρέους;
Η νέα γενιά στο σταυροδρόμι
Η δήλωση του Μερτς ίσως δίνει την απάντηση στο κρίσιμο ερώτημα:
«Θα ζήσουν οι millennials και οι νεότερες γενιές χειρότερα από τους γονείς και τους παππούδες τους;»
Με τα δημόσια οικονομικά υπό πίεση, τις κοινωνικές δαπάνες να μειώνονται και τις αμυντικές να αυξάνονται, το ευρωπαϊκό όνειρο δείχνει να δοκιμάζεται περισσότερο από ποτέ.