Οι Ουκρανοί έχουν, κόντρα σε κάθε πρόβλεψη, κρατήσει τη στρατιωτική ισχύ της Ρωσίας σε απόσταση για περισσότερα από τέσσερα χρόνια. Με αυτόν τον τρόπο απέδειξαν ότι έχει ανατείλει μια νέα εποχή πολέμου, στην οποία η στρατιωτική ισχύς δεν μετριέται πλέον με τον αριθμό των πλατφορμών (άρματα μάχης, πλοία, μαχητικά αεροσκάφη), αλλά με drones, ρομπότ, πυραύλους και τεχνολογία πληροφοριών. Αυτά είναι πλέον τα στοιχεία που έχουν σημασία.
Οι Ευρωπαίοι επιμένουν ότι έχουν αφομοιώσει αυτό το μάθημα. Πολιτικοί, στρατιωτικοί, η βιομηχανία και ακόμη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έσπευσαν να διακηρύξουν ότι η αεράμυνα και η αντιπυραυλική άμυνα, οι πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς και τα αυτόνομα συστήματα αποτελούν πλέον τις κορυφαίες προτεραιότητες για επενδύσεις. Η λέξη-κλειδί είναι ο “μετασχηματισμός”. Η βιομηχανία μαθαίνει από τους πρωτοπόρους αυτού του νέου τρόπου διεξαγωγής πολέμου και κινείται γρήγορα για να επενδύσει στην Ουκρανία, ενώ παράλληλα αναπτύσσει τεχνολογικές και παραγωγικές συνεργασίες, έχοντας στραμμένο το βλέμμα στο μέλλον της άμυνας.
Όμως η αγορά νέου εξοπλισμού αγγίζει μόνο την επιφάνεια του ζητήματος σχετικά με το πώς οι Ευρωπαίοι μπορούν να αποτρέψουν τη Ρωσία, σε περίπτωση που οι Ηνωμένες Πολιτείες, υπό τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, περιορίσουν ακόμη περισσότερο τη στρατιωτική τους προστασία. Οι Ευρωπαίοι πρέπει να ενεργήσουν με βάση τρία ακόμη, πιο δυσάρεστα, διδάγματα που προέκυψαν από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Μάθημα πρώτο: Ξεκαθαρίστε το στρατιωτικό οπλοστάσιο
Οι προμήθειες πρέπει να ανακατευθυνθούν. Η ανάγκη δεν είναι μόνο να αγοραστούν νέα μέσα, αλλά και να εγκαταλειφθούν παλιά. Η εύκολη συναίνεση γύρω από το σύνθημα “περισσότερα χρήματα για την άμυνα” αποκρύπτει αυτή την πραγματικότητα (αν και, κρίνοντας από την καθυστέρηση στη δημοσίευση του Βρετανικού Σχεδίου Αμυντικών Επενδύσεων, το υπουργείο Οικονομικών έχει δώσει μάχη οπισθοφυλακής απέναντι στις απαιτήσεις του υπουργείου Άμυνας για περισσότερα κονδύλια). Είναι φυσικό, σε ολόκληρη την Ευρώπη, τόσο η βιομηχανία όσο και η ανώτατη στρατιωτική ηγεσία να είναι βαθιά προσκολλημένες στα παλαιά προγράμματα πλατφορμών. Η βιομηχανία επειδή από τις πολυετείς και δαπανηρές προμήθειες μεγάλων συστημάτων, όπως τα υποβρύχια και τα αεροσκάφη, αποκομίζει τα κέρδη της· η στρατιωτική ηγεσία επειδή γύρω από τέτοιο εξοπλισμό είναι οργανωμένες οι υπηρεσίες της και οι σταδιοδρομίες των στελεχών της.
Η παράδοση, που βρίσκεται στον πυρήνα του στρατιωτικού ήθους, διαδραματίζει επίσης σημαντικό ρόλο. Τα συντάγματα ιππικού της Πολωνίας (που πρόκειται να εξοπλιστούν με 180 νέα κορεατικά άρματα μάχης) θεωρούνται κληρονόμοι των ουσάρων του βασιλιά Γιαν Σομπιέσκι, οι οποίοι συνέτριψαν τους Τούρκους στις πύλες της Βιέννης. Τα πλέον περιττά αεροπλανοφόρα της Βρετανίας λειτουργούν ως παρηγοριά για την εθνική αίσθηση απώλειας παγκόσμιας ισχύος. Όμως η αποτυχία εκκαθάρισης του στρατιωτικού αποθέματος δεν σπαταλά μόνο χρήματα, αλλά και ανθρώπινο δυναμικό, διοικητική προσοχή και ευκαιρίες για μη παραδοσιακούς προμηθευτές (συχνά μικρές εταιρείες υψηλής τεχνολογίας) να εισφέρουν νέα σκέψη.
Μάθημα δεύτερο: Η στρατηγική πρέπει να προσαρμοστεί
Στην Ευρώπη, το βάρος του παλαιού εξοπλισμού και της συναφούς στρατιωτικής σκέψης του Ψυχρού Πολέμου, που βασιζόταν στην απειλή των μαζικών σοβιετικών τεθωρακισμένων στρατών, εμποδίζει μια νηφάλια επανεκτίμηση των μελλοντικών αμυντικών αναγκών. Ως αποτέλεσμα, οι Ευρωπαίοι δυσκολεύονται να καθορίσουν πώς θα μπορούσαν να πολεμήσουν για να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους απέναντι σε μια αναθεωρητική Ρωσία χωρίς την Αμερική.
Το αμερικανικό μοντέλο πολέμου πολλαπλών πεδίων και ελιγμών λειτουργούσε όσο οι Αμερικανοί διοικούσαν το ΝΑΤΟ και παρείχαν το μεγαλύτερο μέρος των δυνάμεων και των κρίσιμων συστημάτων του. Όμως τώρα το ΝΑΤΟ αποσυντίθεται· αφεμένοι στις δικές τους δυνάμεις, οι Ευρωπαίοι δεν είναι σε θέση να διεξάγουν αυτού του είδους τον εκτεταμένο πόλεμο συνδυασμένων όπλων. Ούτε, το σημαντικότερο, χρειάζεται να το κάνουν. Οι Ουκρανοί το διαπίστωσαν μόνοι τους όταν, ακολουθώντας τις οδηγίες του ΝΑΤΟ, η παραδοσιακή τεθωρακισμένη αντεπίθεσή τους το 2023 απέτυχε.
Έκτοτε δεν υπήρξε ουκρανική απαίτηση για περισσότερα άρματα μάχης από τους συμμάχους τους (ούτε καν για περισσότερα μαχητικά αεροσκάφη), καθώς η αντεπίθεση κατέδειξε το συντριπτικό πλεονέκτημα που απολαμβάνει πλέον η άμυνα σε αυτή τη νέα εποχή πολέμου. Η εικόνα των υπολειμμάτων του ρωσικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας να παραμένουν κλεισμένα στα λιμάνια και της ρωσικής αεροπορίας να επιχειρεί διστακτικά μέσα στον ρωσικό εναέριο χώρο υπογραμμίζει πόσα έχουν αλλάξει από την πλήρους κλίμακας εισβολή του 2022.
Οι Ευρωπαίοι πρέπει να προχωρήσουν σε μια συνολική και εκ βάθρων επανεξέταση της ευρωπαϊκής στρατιωτικής στρατηγικής και του δόγματος. Θα πρέπει να απομακρυνθούν από τις έννοιες του ελιγμού και της ενίσχυσης — σύνθετες αεροπορικές και χερσαίες μάχες στην πεδιάδα της Βόρειας Ευρώπης — και να στραφούν προς την προωθημένη άμυνα. Η ανάγκη πλέον είναι για δυνάμεις εγκατεστημένες επί τόπου και αμυντικές υποδομές στα ανατολικά σύνορα, με τις κατάλληλες δυνατότητες ανεπτυγμένες ώστε να σταματούν είτε μια μαζική επίθεση είτε μια διείσδυση από την πρώτη στιγμή.
Αυτό θα πρέπει να υποστηρίζεται από αυτοματοποιημένα συστήματα διαχείρισης μάχης και συνεχή τεχνολογική καινοτομία, όπως αυτά που η Ουκρανία έχει εφαρμόσει με επιτυχία. Όπως δήλωσε ο Ουκρανός “αρχηγός των drones” Ρόμπερτ Μπρόβντι, η χώρα του πρωτοπορεί σε ένα “νέο δόγμα πολέμου”.
Μάθημα τρίτο: Οι στρατοί ωφελούνται από την αναδιοργάνωση
Η Ουκρανία έχει εγκαταλείψει τον παραδοσιακό ανεξάρτητο ρόλο των τεθωρακισμένων σχηματισμών και προχωρά πέρα από την έννοια του πεζικού ως διακριτού όπλου. Οι στρατηγοί της έχουν συνειδητοποιήσει ότι το έδαφος διατηρείται πλέον αποτελεσματικότερα από ομάδες drones και επίγεια ρομπότ παρά από ευάλωτους στρατιώτες. Ως αποτέλεσμα, οι ανώτεροι σχηματισμοί του ΝΑΤΟ — μεραρχίες και ακόμη και σώματα στρατού άνω των 20.000 στρατιωτών — χάνουν τη σημασία τους. Επομένως, εάν οι ευρωπαϊκοί στρατοί θέλουν να επιτύχουν τον επιδιωκόμενο μετασχηματισμό των στρατιωτικών δυνατοτήτων και του σχετικού δόγματος, πρέπει να προετοιμαστούν για αναδιοργάνωση.
Για τη μάχη επαφής, η Ουκρανία έχει υιοθετήσει μια πολύ πιο επίπεδη δομή διοίκησης και ελέγχου, βασισμένη σε περίπου 110 ταξιαρχίες. Αυτές διαθέτουν πλέον εκχωρημένους πόρους και την εξουσία να προχωρούν σε προμήθειες και να μειώνουν τους κύκλους ανάπτυξης και παραγωγής από μήνες σε ώρες. Ωστόσο, άλλοι ευρωπαϊκοί στρατοί δεν έχουν καν αρχίσει να πειραματίζονται με τέτοιες “αιρετικές” καινοτομίες.
Η περιφερειακή αεράμυνα, βεβαίως, απαιτεί ένα πιο συγκεντρωτικό σύστημα· η Ουκρανία αναπτύσσει το δικό της σύστημα διοίκησης και ελέγχου, βασισμένο σε δεδομένα και υποβοηθούμενο από τεχνητή νοημοσύνη. Όμως οι ευρωπαϊκές απαντήσεις στην απειλή των drones και των πυραύλων υπήρξαν, όπως ήταν αναμενόμενο, κατακερματισμένες, με τα μεγάλα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αναπτύσσουν ανταγωνιστικά εθνικά συστήματα και τη Βρετανία να επιλέγει να συνταχθεί με την εταιρεία Palantir Technologies.
Καθώς οι ευρωπαϊκοί ουρανοί παραμένουν εκτεθειμένοι σε επιθέσεις πυραύλων και drones του είδους που η Ρωσία εξαπολύει κάθε βράδυ κατά της Ουκρανίας, δεν υπάρχει πιο επείγον καθήκον για τους Ευρωπαίους από το να δημιουργήσουν τα δικά τους συστήματα, ολοκληρωμένα σε περιφερειακή κλίμακα και βασισμένα σε συλλογικές ρυθμίσεις διοίκησης και ελέγχου.
Μετασχηματισμός για το μέλλον
Η υιοθέτηση μιας τόσο ριζοσπαστικής ατζέντας αποτελεί τεράστια πρόκληση. Ωστόσο, όπως υποστηρίζεται σε νέα σύντομη μελέτη του European Council on Foreign Relations, το εγχείρημα είναι τόσο αναγκαίο όσο και απολύτως εφικτό. Παρότι η αποτυχία προσαρμογής δεν προμηνύει κατ’ ανάγκην άμεση καταστροφή — στην πραγματικότητα, η απλή διοχέτευση (κυρίως δανεικών) χρημάτων στα νέα συστήματα χωρίς μετασχηματισμό των παλαιών μπορεί προσωρινά να αποτρέψει τη φθαρμένη ρωσική πολεμική μηχανή — όλοι οι οικονομικοί δείκτες της Ευρώπης αναβοσβήνουν κόκκινο. Ως εκ τούτου, αυτή η προσέγγιση κινδυνεύει να καταστεί κοινωνικά και πολιτικά μη βιώσιμη, καθώς οι λαϊκιστές εκμεταλλεύονται την οικονομική δυσαρέσκεια.
Θα ήταν τραγικό αν όλες οι προσπάθειες της Ευρώπης να θωρακίσει τις πόρτες και τα παράθυρά της απέναντι στον Βλαντίμιρ Πούτιν κατέληγαν απλώς να του επιτρέψουν να επιτύχει την κυριαρχία που επιδιώκει, καθώς, με τη βοήθεια της κυβέρνησης Τραμπ, διευκολύνει την άνοδο περισσότερων πολιτικών τύπου Viktor Orbán σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Διαβάστε το άρθρο στην αρχική του δημοσίευση εδώ.