Του Javier Blas
Ο πόλεμος στο Ιράν έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία, ή τουλάχιστον έτσι λέει η κοινή αντίληψη. Πρόκειται για ένα καθοριστικό γεγονός – αλλά είναι μόνο μισή αλήθεια, γιατί το πετρέλαιο αποτελεί μόνο τη μισή ιστορία.
Χάρη στην επανάσταση του σχιστολιθικού φυσικού αερίου και σε ένα αξιοζήλευτο γεωλογικό απόθεμα, οι καταναλωτές φυσικού αερίου στις ΗΠΑ και τον Καναδά αποφεύγουν τις οικονομικές επιπτώσεις της σύγκρουσης στο Ιράν. Για την Αμερική, που εδώ και καιρό ανησυχεί για την εξάρτησή της από ξένα ορυκτά καύσιμα, πρόκειται για ένα “embarras de richesses”, μια αφθονία επιλογών.
Ενώ οι Ευρωπαίοι και οι Ασιάτες καταναλωτές πληρώνουν πλέον πάνω από 30 δολάρια ανά mBtu για το φυσικό αέριό τους, οι Αμερικανοί αγοραστές πληρώνουν περίπου 3 δολάρια ανά mBtu. Την περασμένη εβδομάδα, οι τιμές του φυσικού αερίου στις ΗΠΑ άγγιξαν για λίγο το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δύο ετών, στα 2,5 δολάρια ανά mBtu – εν μέσω ενεργειακής κρίσης. Οι τιμές στον Καναδά είναι ακόμη χαμηλότερες, στα 1,5 δολάρια περίπου ανά mBtu.
Η διαφορά τιμής μεταξύ του φυσικού αερίου σε Ευρώπη και Ασία, σε σύγκριση με τη Βόρεια Αμερική, η οποία έχει πλέον φτάσει σε αναλογία 12 προς 1, δεν ήταν ποτέ μεγαλύτερη. Ούτε κατά τη διάρκεια της κρίσης του φυσικού αερίου το 2022, που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ούτε το 2011-2012 μετά το πυρηνικό ατύχημα της Φουκουσίμα, το οποίο ανάγκασε την Ιαπωνία να στραφεί στο φυσικό αέριο για να εξασφαλίσει την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος.
Το 2022, το Κρεμλίνο άρχισε να χρησιμοποιεί το φυσικό αέριο ως όπλο εναντίον της Ευρώπης. Η Τεχεράνη δεν διαθέτει παρόμοιο μέσο. Αντίθετα, ισχύει το αντίθετο: οι ΗΠΑ πωλούν ρεκόρ όγκων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), κερδίζοντας πελάτες εις βάρος των χωρών της Μέσης Ανατολής που πλήττονται από τον πόλεμο, ιδίως του Κατάρ. Ο πόλεμος είναι made in USA, αλλά όσον αφορά το φυσικό αέριο, το τίμημα το πληρώνουν η Ευρώπη και η Ασία.
Το 2022 η κατάσταση ήταν ελαφρώς διαφορετική. Αφού η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, οι τιμές αναφοράς του φυσικού αερίου στις ΗΠΑ ανέβηκαν σε σχεδόν 10 δολάρια ανά mBtu, καθώς οι αμερικανικές εταιρείες φυσικού αερίου δυσκολεύονταν να ανταποκριθούν στην έκρηξη της ζήτησης αμέσως μετά την πανδημία του Covid-19, περίοδο κατά την οποία είχαν περιορίσει σημαντικά τις γεωτρήσεις. Τώρα που η παραγωγή έχει ανακάμψει, η διαφορά τιμών σε σχέση με άλλες περιοχές έχει διευρυνθεί – και θα διευρυνθεί ακόμη περισσότερο αν ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κλιμακώσει πόλεμο κατά του Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ στις 3 Νοεμβρίου. Η Τεχεράνη έχει ήδη προειδοποιήσει ότι θα απαντήσει με πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις της Μέσης Ανατολής.
Η Τεχεράνη προσπαθεί να επιβάλει μια ανυπόφορη οικονομική πίεση στον Τραμπ μέσω της αγοράς ενέργειας, και έχει πετύχει σε κάποιο βαθμό όσον αφορά τη βενζίνη και το ντίζελ, όχι όμως και με το φυσικό αέριο. Έτσι, η μέση αμερικανική οικογένεια δεν θα αντιμετωπίσει έναν ασυνήθιστα δύσκολο χειμώνα. Το φυσικό αέριο είναι το καύσιμο επιλογής για τη θέρμανση στις ΗΠΑ. Περίπου το 47% των νοικοκυριών το χρησιμοποιεί, ενώ το 42% χρησιμοποιεί ηλεκτρικό ρεύμα για τη θέρμανση. Το πετρέλαιο θέρμανσης, το οποίο έχει κυριαρχήσει στα πρωτοσέλιδα στις βορειοανατολικές ΗΠΑ επειδή οι υψηλές τιμές επηρεάζουν μια αμφίρροπη εκλογική αναμέτρηση στο Μέιν, καλύπτει μόνο το 4% των νοικοκυριών.
Δεδομένου ότι οι σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που λειτουργούν με φυσικό αέριο καθορίζουν συχνά τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, το φθηνό φυσικό αέριο σημαίνει επίσης, υπό τις ίδιες συνθήκες, χαμηλότερο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.
Πέρα από το γεωπολιτικό παιχνίδι, η τιμή του φυσικού αερίου έχει σημασία, καθώς οι επιχειρήσεις πρέπει να ανταγωνίζονται σε μια ενεργειακή αγορά που γίνεται ολοένα και πιο άνιση. Οι βιομηχανίες της Ευρώπης και της Ασίας που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου δίνουν μια συνεχή μάχη κόστους.
Σχεδόν δύο δεκαετίες αφότου η επανάσταση του σχιστολιθικού φυσικού αερίου στις ΗΠΑ άλλαξε το ενεργειακό τοπίο της χώρας, είναι εύκολο να θεωρούμε τη φθηνή ενέργεια δεδομένη. Υπήρξε όμως μια εποχή, πριν από το 2007, που το αμερικανικό φυσικό αέριο ήταν ακριβό. Από τότε και μέχρι πέρυσι, έχει εξοικονομήσει στην αμερικανική οικονομία έως και 4,3 τρισεκατομμύρια δολάρια – με έμφαση στη λέξη “τρισεκατομμύρια” – σε σύγκριση με τις τιμές που πλήρωναν οι Ευρωπαίοι και Ιάπωνες καταναλωτές, σύμφωνα με μια μελέτη του Λούκας Ντέιβις από το Ινστιτούτο Ενέργειας του Πανεπιστημίου Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνια, στη Σχολή Επιχειρήσεων Haas. Στη μελέτη, που δημοσιεύθηκε τον Μάιο, ο Ντέιβις γράφει: “Η πρόσβαση στο φθηνό φυσικό αέριο των ΗΠΑ υπήρξε ιδιαίτερα πολύτιμη κατά τη διάρκεια σημαντικών σοκ στην προσφορά”. Πράγματι!
Ο υπολογισμός δεν περιλαμβάνει καν το όφελος για τους Καναδούς καταναλωτές, ούτε λαμβάνει υπόψη το 2026. Με βάση τις τρέχουσες τιμές, και υποθέτοντας ότι θα παραμείνουν σταθερές μέχρι το τέλος του έτους, οι Αμερικανοί καταναλωτές θα απολαύσουν ένα ακόμη απροσδόκητο κέρδος. Οι πρόχειροι υπολογισμοί μου δείχνουν ότι το 2026 θα υπάρξει εξοικονόμηση τουλάχιστον 400 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε σύγκριση με το κόστος που θα είχαν να αντιμετωπίσουν οι ΗΠΑ αν δεν είχε συμβεί η “επανάσταση” του σχιστολιθικού αερίου.
Ευτυχώς για τον Τραμπ, η επανάσταση όντως έλαβε χώρα, αρκετές κυβερνήσεις πριν από την άφιξή του στον Λευκό Οίκο. Για χρόνια, οι Αμερικανοί πειραματίζονταν με τρόπους για να αξιοποιήσουν μια νέα πηγή φυσικού αερίου: τους σχηματισμούς σχιστόλιθου. Η διαδικασία δοκιμών απέδωσε καρπούς όταν συνδύασαν την οριζόντια γεώτρηση με το “fracking” ή “υδραυλική ρωγμάτωση” – νερό, άμμος και χημικά εκτοξεύονταν βαθιά κάτω από την επιφάνεια του εδάφους για να απελευθερώσουν το πετρέλαιο από το σχιστολιθικό πέτρωμα.
Ακολούθησε μια έκρηξη παραγωγής. Τα τελευταία 20 χρόνια, η αμερικανική παραγωγή φυσικού αερίου έχει υπερδιπλασιαστεί.
Σε αντίθεση με την επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου, της οποίας τα οφέλη στις τιμές επεκτάθηκαν σε όλο τον κόσμο, το “χρυσωρυχείο” του φυσικού αερίου παρέμεινε πιο κοντά στην πατρίδα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το φυσικό αέριο είναι δύσκολο να μεταφερθεί σε μεγάλες αποστάσεις λόγω του τεράστιου όγκου του. Για να καταστεί η μεταφορά οικονομικά αποδοτική, το φυσικό αέριο πρέπει πρώτα να ψυχθεί στους -162 °C (-260 °F), μειώνοντας τον όγκο του περίπου 600 φορές και μετατρέποντάς το σε υγρό. Στη συνέχεια, μπορεί να φορτωθεί σε εξειδικευμένα πλοία μεταφοράς LNG. Η όλη διαδικασία είναι δαπανηρή, καθώς η κατασκευή κάθε μονάδας υγροποίησης κοστίζει, κατά μέσο όρο, έως και 10 δισεκατομμύρια δολάρια.
Σήμερα, οι ΗΠΑ εξάγουν τεράστιες ποσότητες φυσικού αερίου σε μορφή LNG. Ωστόσο, ούτε αυτό αρκεί για να συνδεθεί πλήρως η εγχώρια αγορά με την παγκόσμια. Ως εκ τούτου, η Αμερική αποκομίζει διπλό κέρδος: πρώτον, απολαμβάνει εξαιρετικά χαμηλές τιμές φυσικού αερίου και δεύτερον, εισπράττει τεράστια ποσά από τις εξαγωγές της. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά κερδοφόρο γεωπολιτικό τοπίο και ο Τραμπ το γνωρίζει. “Ο κλάδος του πετρελαίου και του φυσικού αερίου των Ηνωμένων Πολιτειών αποφέρει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια”, δήλωσε σε πολιτική συγκέντρωση στα τέλη Οκτωβρίου. Για μια φορά, ο πρόεδρος των ΗΠΑ έλεγε την αλήθεια. “Δεν με νοιάζει καθόλου, θα το πω: Βγάζουμε μια τεράστια περιουσία”, είπε στους οπαδούς του MAGA.
Αυτό που δεν ειπώθηκε είναι τι συμβαίνει στην άλλη πλευρά του νομίσματος: η Ευρώπη και η Ασία πληρώνουν το πλήρες κόστος της ενεργειακής κρίσης που προκάλεσε ο πόλεμος με το Ιράν. Ο Τραμπ θα μπορούσε κάλλιστα να είχε προσθέσει: Και δεν με νοιάζει καθόλου.