Η Συρία βρίσκεται μπροστά σε μια απόφαση που μπορεί να μεταβάλει τις στρατιωτικές της υποχρεώσεις πολύ πέρα από τα σύνορά της. Ενώ ο πρόεδρος Άχμαντ αλ Σάραα αναζητά χρηματοδότηση και συμμάχους για την ανοικοδόμηση της χώρας, η Δαμασκός εξετάζει την ένταξή της στο αμυντικό σύμφωνο Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν. Την ίδια στιγμή, Σύροι στρατιωτικοί σύμβουλοι βρίσκονται ήδη στη Σαουδική Αραβία, ενώ πληροφορίες κάνουν λόγο για επικείμενη αποστολή περίπου 600 κομάντος κοντά στα σύνορα με την Υεμένη. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν μια συμφωνία που παρουσιάζεται ως μέσο ανασυγκρότησης του συριακού στρατού θα εξελιχθεί σε εμπλοκή στον πόλεμο εναντίον των Χούθι.
Η προσέγγιση απέκτησε συγκεκριμένη μορφή στις 4 Νοεμβρίου, κατά την επίσκεψη του αλ Σάραα στο Ριάντ. Ο Σύρος πρόεδρος συναντήθηκε με τον πρίγκιπα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και οι δύο κυβερνήσεις ανακοίνωσαν συμφωνία στρατιωτικής συνεργασίας, χωρίς να δημοσιοποιήσουν το πλήρες περιεχόμενό της. Η συριακή πλευρά έκανε λόγο για εκπαίδευση, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και συμβουλευτική υποστήριξη. Ωστόσο, οι πληροφορίες που ακολούθησαν δείχνουν ότι η συνεργασία έχει ήδη περάσει σε επιχειρησιακό επίπεδο.
Σύμφωνα με το Reuters, δεκάδες Σύροι στρατιωτικοί έχουν μεταβεί τις τελευταίες εβδομάδες στο βασίλειο, παρέχοντας εκπαίδευση σε σαουδαραβικές και υεμενίτικες μονάδες επί σαουδαραβικού εδάφους. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος επιβεβαίωσε την παρουσία συμβούλων και εκπαιδευτών, ενώ Σαουδάραβας αξιωματούχος αναγνώρισε ότι η εμπειρία των Σύρων από τον πολυετή εμφύλιο μπορεί να αξιοποιηθεί στην αντιμετώπιση ένοπλων πολιτοφυλακών.
Ακόμη πιο συγκεκριμένες είναι οι πληροφορίες του Associated Press. Σύρος αξιωματούχος ανέφερε ότι περίπου 600 μέλη ειδικών δυνάμεων αναμένεται να αναπτυχθούν στη Σαουδική Αραβία, κοντά στα σύνορα με την Υεμένη. Κατά το ίδιο ρεπορτάζ, αντιπροσωπεία υπό τον Χάλεντ Χατάμπ, διοικητή της 82ης Μεραρχίας, πραγματοποίησε επίσκεψη δύο εβδομάδων στο βασίλειο. Άλλοι 36 Σύροι στρατιωτικοί ενημερώθηκαν σε κέντρο επιχειρήσεων στην Τζέντα για τις γραμμές του μετώπου. Πρόκειται, ωστόσο, για πληροφορίες ανώνυμων πηγών και όχι για επίσημα ανακοινωμένη αποστολή μάχιμων μονάδων.
Στις 9 Νοεμβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών Άσαντ αλ Σαϊμπάνι δήλωσε ότι η Συρία δεν έχει στρατεύματα στην Υεμένη και δεν σχεδιάζει να τα στείλει εκεί στο άμεσο μέλλον. Υπογράμμισε ότι οποιαδήποτε απόφαση για ανάπτυξη δυνάμεων στο εξωτερικό θα ανακοινωθεί δημόσια. Η διάψευση αφορά συγκεκριμένα την Υεμένη και δεν αναιρεί την παρουσία εκπαιδευτών στη Σαουδική Αραβία, ούτε όμως επιβεβαιώνει την αναφερόμενη αποστολή των 600 στρατιωτών.
Η Συρία διεκδικεί θέση στη συμμαχία της Μέκκας
Η συμφωνία στην οποία εξετάζει να προσχωρήσει η Δαμασκός υπογράφηκε στις 7 Αυγούστου από τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν. Προβλέπει ότι εξωτερική ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων, ενώ περιλαμβάνει ανταλλαγή πληροφοριών, στρατιωτική εκπαίδευση και αμυντική συνεργασία. Η μορφή της συνδρομής καθορίζεται κατόπιν διαβουλεύσεων και δεν συνεπάγεται αυτόματη ανάπτυξη στρατευμάτων.
Στις 5 Νοεμβρίου, η τουρκική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε το σχετικό νομοσχέδιο επικύρωσης με 279 ψήφους υπέρ και 119 κατά, ενώ διευκρινίστηκε ότι η αποστολή τουρκικών δυνάμεων στο εξωτερικό θα απαιτούσε ξεχωριστή κοινοβουλευτική έγκριση.
Η ένταξη της Συρίας δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Δύο Σύροι αξιωματούχοι υποστήριξαν στο Associated Press ότι έχει ληφθεί σχετική απόφαση, η οποία δεν έχει ανακοινωθεί, ενώ περιφερειακή πηγή ανέφερε ότι οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται. Ο αλ Σαϊμπάνι είχε επιβεβαιώσει τις σχετικές συνομιλίες σε διάσκεψη ασφαλείας στο Μπαχρέιν στις 31 Οκτωβρίου.
Τα 403 εκατομμύρια δολάρια και η νέα εξάρτηση από το Ριάντ
Η Σαουδική Αραβία αποτελεί βασικό στήριγμα της συριακής ηγεσίας μετά την ανατροπή του Μπασάρ αλ Άσαντ, τον Δεκέμβριο του 2024. Κατά την επίσκεψη του αλ Σάραα, το Σαουδαραβικό Ταμείο Ανάπτυξης υπέγραψε έξι συμφωνίες για ευνοϊκά αναπτυξιακά δάνεια συνολικού ύψους άνω των 403 εκατομμυρίων δολαρίων, που αφορούν τη στέγαση, την υγεία, την ενέργεια και τις υποδομές.
Δεν έχει τεκμηριωθεί ότι η οικονομική βοήθεια συνδέεται με συγκεκριμένο αντάλλαγμα στρατιωτικής συμμετοχής. Ωστόσο, η παράλληλη προώθηση οικονομικής και αμυντικής συνεργασίας δείχνει πόσο σημαντική έχει γίνει η σαουδαραβική υποστήριξη για μια χώρα που αντιμετωπίζει τεράστιες ανάγκες ανοικοδόμησης.
Η μετατόπιση έχει και σαφές πολιτικό περιεχόμενο. Οι ένοπλες δυνάμεις που συγκροτεί σήμερα ο αλ Σάραα προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από οργανώσεις που πολέμησαν το καθεστώς Άσαντ και τις φιλοϊρανικές δυνάμεις που το υποστήριζαν. Η Συρία, επί δεκαετίες βασικός σύμμαχος της Τεχεράνης, προσανατολίζεται πλέον σε ένα διαφορετικό δίκτυο περιφερειακής ασφάλειας, με επίκεντρο το Ριάντ.
Η Υεμένη, το Ιράν και ο ισραηλινός παράγοντας για τη Συρία
Οι σαουδαραβικές ανάγκες είναι άμεσες. Από τον Ιούλιο, οι συγκρούσεις με τους υποστηριζόμενους από το Ιράν Χούθι έχουν αναζωπυρωθεί, με επιθέσεις εναντίον αεροδρομίων και πετρελαϊκών εγκαταστάσεων. Παρά την προηγμένη αεροπορία και αντιαεροπορική άμυνα που διαθέτει, το Ριάντ δυσκολεύεται επί χρόνια να εξουδετερώσει την απειλή. Η εμπειρία Σύρων μαχητών στον χερσαίο πόλεμο εξηγεί το ενδιαφέρον για τη συνδρομή τους.
Για τη Συρία, όμως, μια πιθανή στρατιωτική εμπλοκή δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους. Αμερικανός αξιωματούχος προειδοποίησε ότι η συμμετοχή στον πόλεμο της Υεμένης θα μπορούσε να παρασύρει τη Δαμασκό στην ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση. Το Associated Press επισημαίνει επίσης τον κίνδυνο αντιποίνων από φιλοϊρανικές οργανώσεις στο γειτονικό Ιράκ. Ο αλ Σάραα είχε μέχρι σήμερα αποφύγει την εμπλοκή των δυνάμεών του σε επιχειρήσεις εναντίον της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, παρά τις σχετικές αμερικανικές προτάσεις.
Υπάρχει παράλληλα και το ζήτημα του Ισραήλ. Μετά την πτώση του Άσαντ, ισραηλινές δυνάμεις κατέλαβαν τη ζώνη ασφαλείας του ΟΗΕ στη νότια Συρία. Σύμφωνα με περιφερειακή πηγή που επικαλείται το Associated Press, υπάρχει ανησυχία ότι η Δαμασκός ενδέχεται να ζητήσει από τους νέους συμμάχους της υποστήριξη απέναντι στο Ισραήλ. Τέτοιες εγγυήσεις δεν έχουν ανακοινωθεί, ενώ ο ίδιος ο αλ Σάραα δηλώνει ότι δεν επιδιώκει πολεμική σύγκρουση και ζητεί την αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων.
Για τη Δαμασκό, η ουσιώδης διαπραγμάτευση δεν αφορά μόνο την είσοδο σε μια στρατιωτική συμμαχία. Αφορά το πού τελειώνουν η εκπαίδευση και η αμυντική συνεργασία και πού αρχίζει η υποχρέωση συμμετοχής στις συγκρούσεις άλλων κρατών. Σε αυτό το όριο θα κριθεί εάν η συμφωνία θα ενισχύσει την ασφάλεια της μεταπολεμικής Συρίας ή θα την οδηγήσει σε ένα νέο στρατιωτικό μέτωπο.