Ενώ τα βλέμματα όλων παραμένουν στραμμένα στη Μέση Ανατολή, μια σιωπηλή αλλά καταστροφική κλιμάκωση εκτυλίσσεται στη «γειτονιά» μας. Με αλλεπάλληλες επιθέσεις από φονικά drones, βυθίσεις εμπορικών πλοίων, δεκάδες νεκρούς ναυτικούς και τα ασφάλιστρα να χτυπούν «κόκκινο», η Μαύρη Θάλασσα μετατρέπεται ραγδαία στην πιο επικίνδυνη θαλάσσια δίοδο του πλανήτη.
Ειδικότερα, όπως μεταδίδει η βρετανική εφημερίδα «The Guardian», τις πρώτες πρωινές ώρες της 6ης Οκτωβρίου, το πλήρωμα του βουλγαρικού φέρι μπόουτ Dioscuria έγινε μάρτυρας μιας ισχυρής έκρηξης, 70 μίλια ανοιχτά της παρακτιας πόλης Μπιάλα, εντός της ΑΟΖ της Βουλγαρίας.
Το τουρκικής ιδιοκτησίας φορτηγό πλοίο Alfa Watan, το οποίο κατευθυνόταν προς το ρουμανικό λιμάνι της Σουλινά, είχε μόλις δεχθεί επίθεση – πιθανότατα από ρωσικά εναέρια και θαλάσσια drones. Όταν το Dioscuria έφτασε στο σημείο, βρήκε μόνο μια αναποδογυρισμένη σωσίβια λέμβο και σωσίβια να επιπλέουν στο νερό. Από το 10μελές πλήρωμα του Alfa Watan δεν υπήρχε κανένα ίχνος.
Κλιμάκωση στην πόρτα του ΝΑΤΟ
Η επίθεση αυτή, μέρος ενός κύματος χτυπημάτων σε έξι πλοία μέσα σε μόλις δέκα ημέρες (ανάμεσά τους τα Able και Chelsea-3), σηματοδοτεί μια δραματική κλιμάκωση της θαλάσσιας σύγκρουσης, η οποία πλέον αγγίζει άμεσα τα σύνορα του ΝΑΤΟ.
Ενώ η παγκόσμια προσοχή παραμένει εστιασμένη στους κινδύνους στα Στενά του Ορμούζ, τους τελευταίους μήνες η Μαύρη Θάλασσα έχει μετατραπεί στο πλέον επικίνδυνο πέρασμα στον πλανήτη. Μέσα σε μόλις ενάμιση μήνα, οι απώλειες ναυτικών εκεί ξεπέρασαν ακόμη και τις απώλειες του αμερικανικού στρατού σε ολόκληρο τον πόλεμο του Ιράν.
Σύμφωνα με τη ναυτιλιακή εταιρεία αναλύσεων κινδύνου Ambrey, οι απειλές κατά της εμπορικής ναυτιλίας —που μεταφέρει κυρίως σιτηρά και πετρέλαιο— δεν δείχνουν κανένα σημείο ύφεσης, την ώρα που τα ασφάλιστρα διέλευσης έχουν εκτοξευθεί στα ύψη.
Η στρατηγική του «διπλού χτυπήματος» και τα drones-καμικάζι
Όπως επισημαίνει ο Tomas Alexa, αναλυτής της Ambrey, από τον Ιούλιο παρατηρείται κατακόρυφη αύξηση στη συχνότητα των επιθέσεων, με τις ρωσικές δυνάμεις να θεωρούνται υπεύθυνες για το 80% αυτών.
Η ραγδαία αύξηση των θυμάτων αποδίδεται στη τακτική του «double tap» (διπλό χτύπημα), όπου χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα εναέρια και θαλάσσια drones. Τα τελευταία φέρουν συχνά εκρηκτικά φορτία έως και μισού τόνου. Τα μικρότερα σκάφη που κινούνται κυρίως στο κανάλι του Δούναβη βυθίζονται σχεδόν αμέσως.
«Βλέπουμε μια κλιμάκωση τόσο στον αριθμό των επιθέσεων όσο και στη γεωγραφική τους εξάπλωση», τονίζει ο Alexa. «Ο στόχος της Ρωσίας είναι σαφής: να πλήξει τις εξαγωγές ουκρανικών σιτηρών και αγροτικών προϊόντων».
«Νεκρή ζώνη» η Μαύρη Θάλασσα – Εκτόξευση ασφαλίστρων
Το αποτέλεσμα είναι η δραματική μείωση των πλοίων που προσέγγιζαν ουκρανικά λιμάνια. Τα ασφάλιστρα έχουν φτάσει σε δυσθεώρητα ύψη, ενώ ναυτικοί και ναυτιλιακές εταιρείες αρνούνται πλέον να δραστηριοποιηθούν στη λεκάνη της Μαύρης Θάλασσας, ακόμη και με φορτία που δεν σχετίζονται με την Ουκρανία.
Η πλειονότητα των περισσότερων από 60 θανάτων ναυτικών από την έναρξη της εισβολής το 2022 έχει καταγραφεί μέσα στον τελευταίο χρόνο. Αυτός είναι και ο λόγος που η αρμόδια Επιτροπή της ασφαλιστικής αγοράς του Λονδίνου (Joint War Committee) επέκτεινε την περιοχή «υψηλού κινδύνου» σε ολόκληρη τη Μαύρη Θάλασσα, εξαιρώντας μόνο τα χωρικά ύδατα της Τουρκίας, της Ρουμανίας, της Βουλγαρίας και της Γεωργίας.
Παράλληλα, εκπρόσωποι της ναυτιλίας προειδοποιούν ότι η περιοχή κινδυνεύει να μετατραπεί σε «νεκρή ζώνη».
Η αντίδραση της Ευρώπης και η ενεργοποίηση του ΝΑΤΟ
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε χαρακτηριστικά μετά τη βύθιση του Alfa Watan: «Εμπορικά πλοία και αθώα πληρώματα γίνονται στόχοι, με ανθρώπινες ζωές να χάνονται ήδη στη θάλασσα».
Από την πλευρά της Βουλγαρίας, ο πρωθυπουργός Ρούμεν Ράντεφ χαρακτήρισε τις επιθέσεις κοντά στα χωρικά ύδατα της χώρας του «απολύτως απαράδεκτες», ενώ η Σόφια ζητά την ενίσχυση της συνδρομής από την ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Παρότι οι αξιωματούχοι αποφεύγουν την άμεση απόδοση ευθυνών χωρίς αποδείξεις, ο Ράντεφ σημείωσε με νόημα πως «η λογική λέει ότι το αποτέλεσμα αυτών των επιθέσεων ευνοεί τη Ρωσική Ομοσπονδία».
Καθώς τα ρωσικά χτυπήματα πλησιάζουν όλο και περισσότερο τα σύνορα κρατών-μελών της Συμμαχίας, εντείνονται οι συζητήσεις για πιθανή επικληση του Άρθρου 4 του ΝΑΤΟ – το στάδιο πριν από το Άρθρο 5 για τη συλλογική άμυνα. Το Άρθρο 4 προβλέπει επίσημες διαβουλεύσεις σε περιπτώσεις απειλής της ασφάλειας.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, συναντήθηκε ήδη με τους ηγέτες της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, δηλώνοντας ότι η Συμμαχία θα προσαρμόσει τη διάταξη αποτροπής και άμυνας στην περιοχή ανάλογα με τις ανάγκες.
Ο εφιάλτης μιας παγκόσμιας επισιτιστικής κρίσης
Πέραν των γεωπολιτικών κινδύνων, η κλιμάκωση επαναφέρει στο προσκήνιο τον εφιάλτη μιας νέας παγκόσμιας επισιτιστικής κρίσης, καθώς η Ουκρανία, η Ρωσία και η Ρουμανία αποτελούν βασικούς προμηθευτές σιτηρών παγκοσμίως.
«Η Μαύρη Θάλασσα είναι μια παγκόσμια επισιτιστική αρτηρία», δήλωσε η υπουργός Εξωτερικών της Ρουμανίας, Οάνα Τογίου. «Δυστυχώς, αυτή τη στιγμή είναι η πιο θανατηφόρα θάλασσα στον κόσμο για τους ναυτικούς. Απαιτούνται άμεσες επενδύσεις στην άμυνα και την αποτροπή».
Ο Διευθυντής Θαλάσσιας Ασφάλειας του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO), Damien Chevallier, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον του επηγγέλματος:
«Το να είσαι ναυτικός έχει γίνει πλέον ένα πραγματικά επικίνδυνο επάγγελμα. Αυτό που κάνει τη σημερινή συγκυρία πρωτοφανή δεν είναι μόνο ο αριθμός των επεισοδίων, αλλά το μοτίβο πίσω από αυτά: Η ναυτιλία έχει μετατραπεί σε εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης».