Η μετάβαση των ελληνικών πόλεων στη βιώσιμη κινητικότητα σπάνια ακολουθεί μια ευθύγραμμη πορεία. Τις περισσότερες φορές απαιτείται ένας “πιλότος”, ένας τοπικός φορέας που θα δοκιμάσει πρώτος τις αντοχές του θεσμικού πλαισίου και των υποδομών, ανοίγοντας τον δρόμο για την υπόλοιπη χώρα.
Αυτόν ακριβώς τον ρόλο φαίνεται πως διαδραμάτισε ο δήμος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης τα τελευταία χρόνια, διαμορφώνοντας στην πράξη τον εθνικό οδικό χάρτη για την ηλεκτροκίνηση.
Στο πρόσφατο 6ο Electric+Micro Mobility Forum, ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, Δήμαρχος της περιοχής και Αντιπρόεδρος της Κ.Ε.Δ.Ε., προχώρησε σε έναν αναλυτικό απολογισμό αυτής της πολυετούς στρατηγικής. Η τοποθέτησή του δεν περιορίστηκε σε μια απλή παράθεση αριθμών, αλλά ανέδειξε τις δομικές, τεχνολογικές και κοινωνικές προκλήσεις που κρύβει η δημιουργία μιας “πράσινης” πόλης από το μηδέν, προσφέροντας πολύτιμα συμπεράσματα για το μέλλον της αυτοδιοίκησης.
Ο δήμος που “έγραψε” τον νόμο για το υπουργείο Μεταφορών
Η ενασχόληση του δήμου Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης με την ηλεκτροκίνηση δεν αποτελεί μια όψιμη τάση, αλλά μια προσπάθεια που εκκίνησε πριν από περίπου έξι χρόνια, σε μια περίοδο που το θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα ήταν από ανύπαρκτο έως ασαφές. Ο συγκεκριμένος δήμος υπήρξε ο πρώτος πανελλαδικά που τόλμησε να εισέλθει σε διαγωνιστική διαδικασία για την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου δικτύου δημόσιων φορτιστών.
Η κίνηση αυτή αποδείχθηκε ιστορικής σημασίας για την εγχώρια αγορά. Η ενδελεχής νομική, τεχνική και γραφειοκρατική προετοιμασία που πραγματοποίησαν οι υπηρεσίες του δήμου ήταν τόσο άρτια, που το υπουργείο Μεταφορών υιοθέτησε σε ποσοστό σχεδόν 80% το πρότυπο αυτό, προκειμένου να το διανείμει ως κεντρικό οδηγό (Σχέδια Φόρτισης Ηλεκτρικών Οχημάτων) στο σύνολο των δήμων της χώρας. Αποδεικνύοντας μάλιστα την προσήλωσή της στο έργο, η δημοτική αρχή δεν αρκέστηκε στη νομοθετική υποχρέωση που προέβλεπε την εγκατάσταση 52 φορτιστών στα όριά της, αλλά υπερέβη τον στόχο, αναπτύσσοντας περίπου 130 σημεία φόρτισης, δημιουργώντας ένα από τα πιο πυκνά δίκτυα στην επικράτεια.
Η καινοτομία του geofencing και η απάντηση στην άναρχη μικροκινητικότητα
Ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια της σύγχρονης αστικής κινητικότητας, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη, είναι η άναρχη χρήση των ηλεκτρικών πατινιών. Τα ατυχήματα και η παρενόχληση των πεζών έχουν οδηγήσει πολλές πόλεις παγκοσμίως ακόμη και στην πλήρη απαγόρευσή τους. Ο δήμος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, ωστόσο, απάντησε στο πρόβλημα επιστρατεύοντας την τεχνολογία, και συγκεκριμένα το geofencing (γεωπερίφραξη).
Μέσω ψηφιακής χαρτογράφησης και χρήσης δεδομένων τοποθεσίας, ο δήμος έθεσε αυστηρά όρια λειτουργίας. Όταν ένα ηλεκτρικό πατίνι εισέρχεται σε πεζοδρόμια ή πεζοδρομημένες ζώνες, το σύστημα επεμβαίνει αυτόματα (μέσω IoT) και «κόβει» την ταχύτητα του οχήματος από το ανώτατο όριο των 15 χλμ./ώρα στα 5-6 χλμ./ώρα. Η ταχύτητα αυτή ταυτίζεται με τον ρυθμό βαδίσματος ενός μέσου πεζού, εκμηδενίζοντας έτσι τον κίνδυνο σοβαρών ατυχημάτων και αποκαθιστώντας το αίσθημα ασφάλειας στους κοινόχρηστους χώρους.
Παράλληλα, το οικοσύστημα μικροκινητικότητας συμπληρώνεται από δωρεάν κοινόχρηστα ηλεκτρικά ποδήλατα, αλλά και έναν στόλο τριών κοινόχρηστων ηλεκτρικών αυτοκινήτων (car sharing), τα οποία διατίθενται με εξαιρετικά χαμηλό κόστος στους δημότες και τους επισκέπτες, προωθώντας την κουλτούρα της διαμοιραζόμενης μετακίνησης.
Το κόστος των βαρέων οχημάτων και το φαινόμενο της τοπικής αντίδρασης
Παρά τα εντυπωσιακά βήματα, ο κ. Κωνσταντέλλος ήταν ρεαλιστής όσον αφορά τα εμπόδια της πράσινης μετάβασης. Στον τομέα των δημοτικών στόλων, η στρατηγική επιτάσσει τον εξηλεκτρισμό των οχημάτων που διανύουν τα περισσότερα χιλιόμετρα ημερησίως, ώστε να μεγιστοποιείται το περιβαλλοντικό όφελος. Ωστόσο, η πλήρης αντικατάσταση των βαρέων οχημάτων, όπως τα απορριμματοφόρα, προσκρούει στη σκληρή οικονομική πραγματικότητα. Το κόστος αγοράς ή χρονομίσθωσης (leasing) τέτοιων οχημάτων παραμένει απαγορευτικό. Ως εκ τούτου, η μετάβαση στον τομέα της καθαριότητας συντελείται σταδιακά, εν αναμονή της αναπόφευκτης πτώσης των τιμών στην παγκόσμια αγορά βιομηχανικών EV.
Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η κοινωνική διάσταση του εγχειρήματος. Η δημιουργία ενός εκτεταμένου δικτύου φόρτισης προϋποθέτει τη δέσμευση δημόσιου χώρου. Σύμφωνα με τον Δήμαρχο, η χωροθέτηση των φορτιστών “πυροδοτεί” συχνά την τοπική γραφειοκρατία αλλά και τις έντονες διαμαρτυρίες μερίδας πολιτών, οι οποίοι δυσανασχετούν με την αφαίρεση θέσεων στάθμευσης για τα συμβατικά τους αυτοκίνητα. Πρόκειται για μια κλασική σύγκρουση συμφερόντων στον αστικό ιστό, η οποία απαιτεί συνεχή ενημέρωση και αλλαγή νοοτροπίας.
Η κοινωνική συμπερίληψη ως επιστέγασμα της βιώσιμης ανάπτυξης
Κλείνοντας την παρουσίασή του, ο Αντιπρόεδρος της Κ.Ε.Δ.Ε. αποκάλυψε μια πρωτοβουλία με βαθύ κοινωνικό πρόσημο, η οποία αποδεικνύει την ωρίμανση του στρατηγικού σχεδιασμού. Ο δήμος προχώρησε στη δημιουργία των πρώτων θέσεων φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων αποκλειστικά για Άτομα με Αναπηρία (ΑμεΑ) στη Βουλιαγμένη, διασφαλίζοντας ισότιμη πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες. Η επιτυχία της δράσης έχει ήδη δρομολογήσει την επέκταση αυτού του εξειδικευμένου δικτύου στις περιοχές της Βούλας και της Βάρκιζας.
Η περίπτωση της Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης καταδεικνύει με τον πλέον εμφατικό τρόπο ότι η ηλεκτροκίνηση δεν αφορά απλώς την αλλαγή ενός κινητήρα. Απαιτεί τεχνολογική τόλμη, νομική εγρήγορση, διαχείριση των κοινωνικών αντιστάσεων και, πάνω από όλα, ένα όραμα που αντιμετωπίζει την πόλη ως έναν ζωντανό, έξυπνο και χωρίς αποκλεισμούς οργανισμό.