Brexit – Η Βρετανία ξανανοίγει τη συζήτηση για την Ευρώπη και η Ελλάδα κοιτά τα πιθανά οφέλη

Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα που έβαλε σε κίνηση το Brexit, η συζήτηση στη Βρετανία επιστρέφει σε ένα ερώτημα που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε πολιτικά απαγορευμένο: μπορεί το Ηνωμένο Βασίλειο να κινηθεί ξανά προς την Ευρωπαϊκή Ένωση;

Η συζήτηση δεν σημαίνει ότι επίκειται επιστροφή. Δεν υπάρχει αίτηση ένταξης, ούτε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Υπάρχει όμως κάτι που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε πολύ δυσκολότερο: η δημόσια συζήτηση για το ενδεχόμενο επανένταξης έχει περάσει ξανά στο κέντρο της βρετανικής πολιτικής.

Αφορμή αποτέλεσαν οι δηλώσεις του Βρετανού πρωθυπουργού Άντι Μπέρναμ, ο οποίος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να εξεταστούν όλες οι επιλογές για τη μελλοντική σχέση της χώρας με την Ε.Ε., από μια περιορισμένη επαναπροσέγγιση μέχρι την πλήρη επανένταξη. Παράλληλα, χαρακτήρισε το Brexit επιλογή που έχει προκαλέσει στη Βρετανία περισσότερο κακό παρά καλό. Reuters – 30 Σεπτεμβρίου 2026

Από την «οριστική έξοδο» στην επανεξέταση

Η πολιτική συζήτηση έχει αλλάξει αισθητά σε σχέση με το 2016. Τότε, το Brexit παρουσιάστηκε από τους υποστηρικτές του ως ευκαιρία για μεγαλύτερο έλεγχο των συνόρων, της νομοθεσίας και της οικονομικής πολιτικής του Ηνωμένου Βασιλείου.

Σήμερα, η συζήτηση είναι περισσότερο πραγματιστική: ποια σχέση με την Ευρώπη εξυπηρετεί καλύτερα τα βρετανικά συμφέροντα και ποιο κόστος έχει η απόσταση από την ενιαία αγορά;

Ο Μπέρναμ δεν έθεσε μόνο το ζήτημα της πλήρους επιστροφής. Στο τραπέζι βρίσκονται διαφορετικά επίπεδα προσέγγισης, όπως η τελωνειακή ένωση, η ενιαία αγορά και άλλες μορφές στενότερης συνεργασίας.

Αυτό έχει σημασία, διότι η συζήτηση δεν αφορά πλέον αποκλειστικά το «Brexit ή επιστροφή». Αφορά το πόσο μακριά θα μπορούσε να κινηθεί το Λονδίνο προς τις Βρυξέλλες χωρίς να επιχειρήσει άμεσα πλήρη επανένταξη.

Οι Εργατικοί απέναντι στις παλιές κόκκινες γραμμές

Το πολιτικό πρόβλημα για την κυβέρνηση είναι ότι το ίδιο το Εργατικό Κόμμα είχε υιοθετήσει διαφορετική γραμμή.

Στο προεκλογικό του πρόγραμμα του 2024 είχε δεσμευτεί να κάνει το Brexit να λειτουργήσει, ενώ είχε αποκλείσει την επιστροφή στην ενιαία αγορά, την τελωνειακή ένωση και την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων.

Η νέα συζήτηση επομένως δεν είναι απλώς μια διαπραγμάτευση με τις Βρυξέλλες. Είναι και εσωτερική πολιτική δοκιμασία για τους Εργατικούς.

Οι επικριτές του Μπέρναμ από τον συντηρητικό και ευρωσκεπτικιστικό χώρο υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να ανατρέψει το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος χωρίς νέα λαϊκή εντολή. Οι υποστηρικτές μιας στενότερης σχέσης με την Ευρώπη απαντούν ότι η χώρα έχει δικαίωμα να επανεξετάζει μια επιλογή όταν τα δεδομένα αλλάζουν.

Έτσι, το Brexit επιστρέφει στην πολιτική αντιπαράθεση όχι ως ιστορική υπόθεση, αλλά ως ζήτημα με άμεσες οικονομικές και γεωπολιτικές προεκτάσεις.

Το κόστος της απόστασης

Η συζήτηση για το Brexit έχει πλέον μετακινηθεί από το ιδεολογικό επίπεδο στο πρακτικό.

Εμπόριο, τελωνειακές διαδικασίες, επενδύσεις, μετακινήσεις εργαζομένων, υπηρεσίες και πρόσβαση σε ευρωπαϊκά προγράμματα αποτελούν τμήματα μιας σχέσης που είναι πλέον πιο περίπλοκη από ό,τι πριν από την έξοδο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα οικονομικά προβλήματα της Βρετανίας οφείλονται στο Brexit. Η βρετανική οικονομία επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η διεθνής συγκυρία, η ενεργειακή κρίση, ο πληθωρισμός, η δημοσιονομική πολιτική και οι επενδύσεις.

Ωστόσο, η συζήτηση για την αποχώρηση από την Ε.Ε. έχει πλέον αποκτήσει μια διαφορετική διάσταση: εάν η απομάκρυνση από την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά δημιούργησε πρόσθετες τριβές, μπορεί μια μελλοντική κυβέρνηση να επιχειρήσει να τις περιορίσει;

Αυτό είναι το ερώτημα που βρίσκεται πίσω από την αναζωπύρωση της συζήτησης.

Το Λονδίνο και το ζήτημα της άμυνας

Ένας ακόμη δρόμος επαναπροσέγγισης περνά από την ασφάλεια και την άμυνα.

Το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει σημαντική στρατιωτική δύναμη στην Ευρώπη, διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο και μόνιμη έδρα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή συζήτηση για την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία τα τελευταία χρόνια.

Η σχέση Λονδίνου – Βρυξελλών δεν είναι επομένως μόνο εμπορική. Είναι και στρατηγική.

Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στις αντιδράσεις κορυφαίων Ευρωπαίων ηγετών. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ δήλωσαν ότι θα καλωσόριζαν μια ενδεχόμενη επιστροφή της Βρετανίας στην Ε.Ε. Ωστόσο, η υποστήριξη αυτή δεν σημαίνει ότι οι όροι θα είναι ίδιοι με εκείνους που ίσχυαν πριν από το Brexit. Reuters – Γαλλία και Ισπανία για πιθανή επιστροφή της Βρετανίας

Η Ευρώπη δεν θα δώσει «λευκή επιταγή»

Εδώ βρίσκεται ίσως το δυσκολότερο σημείο μιας πιθανής επιστροφής.

Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν θα μπορούσε απλώς να επανέλθει στο προηγούμενο καθεστώς του. Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση προβλέπει ότι ένα κράτος που έχει αποχωρήσει και επιθυμεί να επανενταχθεί ακολουθεί τη διαδικασία του άρθρου 49. Η διαδικασία περιλαμβάνει αίτηση, αξιολόγηση και διαπραγμάτευση των όρων ένταξης.

Η απόφαση για την ένταξη απαιτεί, μεταξύ άλλων, ομοφωνία στο Συμβούλιο, συναίνεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και επικύρωση της συμφωνίας από τα κράτη-μέλη και τη χώρα που υποβάλλει την αίτηση, σύμφωνα με τις αντίστοιχες συνταγματικές διαδικασίες.

Με άλλα λόγια, μια επιστροφή θα ήταν μια νέα διαδικασία ένταξης και όχι απλή επαναφορά του παλιού καθεστώτος.

Και αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη θα έχει ισχυρό διαπραγματευτικό ρόλο.

Τι θα μπορούσε να κερδίσει η Ελλάδα

Για την Ελλάδα, το θέμα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή η Βρετανία παραμένει ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς και τουριστικούς εταίρους της χώρας.

Στον τουρισμό, τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος είναι χαρακτηριστικά. Το 2025 οι ταξιδιωτικές εισπράξεις από κατοίκους του Ηνωμένου Βασιλείου αυξήθηκαν κατά 18,4%, φτάνοντας τα €3,742 δισ., ενώ οι ταξιδιώτες από τη Βρετανία ανήλθαν σε περίπου 4,893 εκατ.

Η σημασία της βρετανικής αγοράς δεν περιορίζεται όμως στον τουρισμό. Υπάρχουν ισχυρές διασυνδέσεις σε ναυτιλία, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, μεταφορές, εκπαίδευση, τεχνολογία και επενδύσεις.

Μια στενότερη σχέση Βρετανίας – Ε.Ε. θα μπορούσε, εφόσον οδηγήσει σε περιορισμό τελωνειακών και κανονιστικών εμποδίων, να διευκολύνει τις ελληνικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στη βρετανική αγορά.

Το ίδιο ισχύει και αντίστροφα για τις βρετανικές επιχειρήσεις που επενδύουν ή δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα.

Τουρισμός, εμπόριο και εκπαίδευση στο επίκεντρο

Ο τουρισμός είναι ίσως ο τομέας όπου η Ελλάδα έχει το πιο άμεσο ενδιαφέρον.

Η βρετανική αγορά παραμένει από τις μεγαλύτερες πηγές τουριστικής ζήτησης για τη χώρα και η επιστροφή σε ένα πιο ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό οικονομικό πλαίσιο θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να μειώσει ορισμένες από τις τριβές που δημιουργήθηκαν μετά το Brexit.

Ανάλογα οφέλη θα μπορούσαν να προκύψουν για τις επιχειρηματικές και εκπαιδευτικές σχέσεις. Ωστόσο, αυτά δεν θα ήταν αυτόματα. Θα εξαρτώνταν από το μοντέλο σχέσης που θα συμφωνούσε τελικά το Ηνωμένο Βασίλειο με την Ε.Ε.

Ιδιαίτερα για τους Έλληνες φοιτητές στη Βρετανία, οποιαδήποτε αλλαγή στο καθεστώς κινητικότητας και στην πρόσβαση σε ευρωπαϊκά προγράμματα θα μπορούσε να έχει σημασία. Όμως ζητήματα όπως τα δίδακτρα και τα δικαιώματα διαμονής θα απαιτούσαν συγκεκριμένες νέες συμφωνίες και δεν προκύπτουν αυτόματα από μια πολιτική πρόθεση επανένταξης.

Η επιστροφή δεν είναι ακόμη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων

Το βασικό στοιχείο που πρέπει να παραμείνει καθαρό είναι ότι η Βρετανία δεν έχει αποφασίσει να επιστρέψει στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ούτε υπάρχει σήμερα διαδικασία επανένταξης.

Υπάρχει μια πολιτική συζήτηση που μετακινεί τα όρια του τι θεωρείται πλέον δυνατό. Ο Μπέρναμ άνοιξε το εύρος των επιλογών, ενώ Μακρόν και Σάντσεθ έδειξαν ότι η ιδέα μιας μελλοντικής επιστροφής δεν αντιμετωπίζεται πλέον στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ως αδιανόητη.

Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν αυτή η συζήτηση μπορεί να μετατραπεί σε πολιτική εντολή, στη συνέχεια σε επίσημη αίτηση και τελικά σε διαπραγμάτευση.

Μέχρι τότε, το Brexit παραμένει βρετανική πραγματικότητα.

Αυτό που έχει αλλάξει είναι κάτι πιο ουσιαστικό: η ιδέα ότι η σχέση με την Ευρώπη δεν μπορεί ποτέ να αλλάξει ξανά δεν αποτελεί πλέον αυτονόητη πολιτική θέση.

Και για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή αξίζει να παρακολουθείται στενά. Όχι επειδή μια βρετανική επιστροφή είναι δεδομένη, αλλά επειδή οποιαδήποτε ουσιαστική επαναπροσέγγιση Λονδίνου και Βρυξελλών θα μπορούσε να επηρεάσει ένα ευρύ φάσμα ελληνικών συμφερόντων – από τον τουρισμό και τις εξαγωγές έως τις επενδύσεις, τη ναυτιλία και την εκπαίδευση.

AI Takeaways

• Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ άνοιξε ξανά τη συζήτηση για τη μελλοντική σχέση του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ε.Ε., αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο επανένταξης.
• Η συζήτηση δεν αφορά μόνο την πλήρη επιστροφή, αλλά και ενδιάμεσες επιλογές όπως η τελωνειακή ένωση και η ενιαία αγορά.
• Μια πλήρης επανένταξη δεν θα ήταν αυτόματη: θα ακολουθούσε τη διαδικασία του άρθρου 49 της Συνθήκης για την Ε.Ε.
• Η Γαλλία και η Ισπανία έχουν ήδη δηλώσει θετικές απέναντι σε μια πιθανή μελλοντική επιστροφή της Βρετανίας.
• Η Ελλάδα έχει σημαντικό οικονομικό ενδιαφέρον, ιδιαίτερα στον τουρισμό: το 2025 οι Βρετανοί ταξιδιώτες άφησαν στην Ελλάδα €3,742 δισ.
• Η συζήτηση βρίσκεται ακόμη σε πολιτικό επίπεδο και δεν σημαίνει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο έχει αποφασίσει να επιστρέψει στην Ε.Ε.

Πηγές: Reuters · Reuters – Macron/Sánchez · Τράπεζα της Ελλάδος · EUR-Lex – Άρθρο 49