Νεοδιόριστοι εκπαιδευτικοί και άδειες: Γιατί αυξάνονται κάθε χρόνο – Τι δικαιούνται για κύηση, λοχεία και ανατροφή παιδιών
Ένα στοιχείο που επαναλαμβάνεται πλέον σχεδόν κάθε χρόνο μετά τους μόνιμους διορισμούς εκπαιδευτικών προκαλεί συζητήσεις μέσα στη διοίκηση της εκπαίδευσης: ένας σημαντικός αριθμός νεοδιόριστων δασκάλων, καθηγητών και μελών ΕΕΠ και ΕΒΠ κάνει χρήση μακροχρόνιων αδειών ήδη από το πρώτο διάστημα μετά τον διορισμό του.
Για το σχολικό έτος 2025-2026, από τους περίπου 10.000 εκπαιδευτικούς και μέλη ΕΕΠ και ΕΒΠ που διορίστηκαν, οι 2.065 έλαβαν μακροχρόνια άδεια, ενώ περισσότεροι από 1.000 εξ αυτών έκαναν χρήση αδειών που σχετίζονται με κύηση, λοχεία και ανατροφή παιδιών.
Οι αριθμοί είναι πράγματι μεγάλοι.
Αν όμως διαβαστούν αποκομμένοι από την πραγματική ζωή των ανθρώπων που βρίσκονται πίσω τους, μπορούν εύκολα να οδηγήσουν σε λάθος συμπεράσματα.
Γιατί ο σημερινός νεοδιόριστος εκπαιδευτικός δεν είναι συνήθως ένας άνθρωπος 25 ή 27 ετών που μόλις ολοκλήρωσε τις σπουδές του και ξεκινά τη ζωή του με μια μόνιμη θέση.
Πολύ συχνά είναι ένας άνθρωπος 35, 38, 40 ή ακόμη και μεγαλύτερης ηλικίας, ο οποίος έχει περάσει τα προηγούμενα δέκα ή δεκαπέντε χρόνια ως αναπληρωτής, μετακινούμενος κάθε Σεπτέμβριο σε διαφορετική περιοχή της χώρας, περιμένοντας το μήνυμα της πρόσληψης για να μάθει σε ποιο νησί, ποιο χωριό ή ποια πόλη θα ζήσει την επόμενη σχολική χρονιά.
Και αυτή η πραγματικότητα έχει συνέπειες όχι μόνο στην επαγγελματική ζωή, αλλά και στην προσωπική.
Όταν η οικογένεια μπαίνει σε αναμονή μέχρι τον διορισμό
Για έναν αναπληρωτή εκπαιδευτικό η δημιουργία οικογένειας δεν ήταν ποτέ μια απλή απόφαση.
Ένας άνθρωπος που δεν γνωρίζει πού θα εργάζεται τον επόμενο Σεπτέμβριο, που μπορεί τη μία χρονιά να βρίσκεται στη Ρόδο, την επόμενη στην Κρήτη και την τρίτη σε ένα ορεινό χωριό της ηπειρωτικής Ελλάδας, δυσκολεύεται αντικειμενικά να οργανώσει μια σταθερή οικογενειακή ζωή.
Η απόσταση από τον σύντροφο, η ανάγκη για δεύτερο σπίτι, τα υψηλά ενοίκια, τα ακτοπλοϊκά και αεροπορικά εισιτήρια, η απουσία οικογενειακού υποστηρικτικού δικτύου και η διαρκής αβεβαιότητα της επόμενης πρόσληψης λειτουργούν για χρόνια αποτρεπτικά.
Δεν είναι λοιπόν παράδοξο ότι αρκετοί εκπαιδευτικοί επιλέγουν ή καταφέρνουν να αποκτήσουν παιδί ακριβώς όταν επιτέλους μονιμοποιούνται και αποκτούν μια στοιχειώδη αίσθηση σταθερότητας.
Ο μόνιμος διορισμός, με άλλα λόγια, δεν σημαίνει μόνο «σταμάτησα να είμαι αναπληρωτής».
Για πολλούς σημαίνει για πρώτη φορά ότι μπορούν να σχεδιάσουν το επόμενο έτος, να γνωρίζουν ότι έχουν σταθερό εργοδότη και να αισθανθούν ότι υπάρχει έδαφος πάνω στο οποίο μπορούν να οικοδομήσουν οικογενειακή ζωή.
Οι αναπληρωτές είχαν πολύ πιο περιορισμένες δυνατότητες
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη παράμετρος.
Το καθεστώς αδειών των αναπληρωτών εκπαιδευτικών είναι διαφορετικό και σε αρκετά σημεία σημαντικά πιο περιορισμένο από εκείνο των μονίμων.
Για παράδειγμα, η άδεια μητρότητας για αναπληρώτριες είναι συνολικά 119 ημερολογιακές ημέρες, δηλαδή οκτώ εβδομάδες πριν και εννέα εβδομάδες μετά τον τοκετό, ενώ μετά τη λοχεία προβλέπεται ειδική άδεια ανατροφής τριών μηνών και δεκαπέντε ημερών, εφόσον δεν γίνεται χρήση μειωμένου ωραρίου.
Αντίθετα, οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί υπάγονται στο ευρύτερο πλαίσιο του Υπαλληλικού Κώδικα και διαθέτουν σημαντικότερες διευκολύνσεις, τόσο ως προς τη διάρκεια όσο και ως προς το είδος των αδειών.
Αυτό από μόνο του εξηγεί γιατί αρκετοί εκπαιδευτικοί που για χρόνια απέφευγαν ή δυσκολεύονταν να κάνουν χρήση άδειας για λόγους υγείας, οικογένειας ή ανατροφής, μετά τον μόνιμο διορισμό κάνουν χρήση δικαιωμάτων που πλέον τους παρέχει ο νόμος.
Άδεια μητρότητας: Δύο μήνες πριν και τρεις μετά τον τοκετό
Για τις μόνιμες εκπαιδευτικούς που κυοφορούν, προβλέπεται άδεια μητρότητας με πλήρεις αποδοχές συνολικής διάρκειας πέντε μηνών.
Η άδεια χωρίζεται σε:
δύο μήνες πριν από τον τοκετό και
τρεις μήνες μετά τον τοκετό.
Εάν ο τοκετός γίνει αργότερα από την ημερομηνία που είχε προβλεφθεί, η άδεια κύησης παρατείνεται μέχρι την πραγματική ημερομηνία χωρίς να μειώνεται η τρίμηνη άδεια λοχείας.
Αντίθετα, αν ο τοκετός γίνει νωρίτερα, το υπόλοιπο της άδειας κύησης μεταφέρεται μετά τον τοκετό, ώστε η συνολική άδεια μητρότητας να παραμένει πέντε μήνες.
Σε περίπτωση απόκτησης τέταρτου παιδιού και άνω, η άδεια λοχείας αυξάνεται κατά δύο μήνες, ενώ σε πολύδυμη κύηση προστίθεται ένας μήνας για κάθε επιπλέον παιδί πέραν του ενός.
Εννέα μήνες άδεια ανατροφής με αποδοχές
Η μεγαλύτερη διαφορά για τον νεοδιόριστο εκπαιδευτικό βρίσκεται στην άδεια ανατροφής.
Ο γονέας μόνιμος εκπαιδευτικός έχει δικαίωμα σε εννέα μήνες άδειας με αποδοχές για την ανατροφή του παιδιού, εφόσον δεν επιλέξει τη σχετική διευκόλυνση μειωμένου ωραρίου. Η άδεια μπορεί να χορηγηθεί μέσα στα χρονικά όρια που προβλέπει ο νόμος για το παιδί.
Το δικαίωμα δεν αφορά μόνο τη μητέρα.
Και ο πατέρας εκπαιδευτικός μπορεί να κάνει χρήση της εννεάμηνης άδειας ανατροφής, με τους δύο γονείς, όταν έχουν αντίστοιχα δικαιώματα, να καθορίζουν με κοινή δήλωση ποιος θα κάνει χρήση και για ποιο διάστημα.
Εάν ο ένας γονέας εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα και κάνει χρήση αντίστοιχης διευκόλυνσης μικρότερης διάρκειας, ο εκπαιδευτικός γονέας μπορεί να χρησιμοποιήσει το υπόλοιπο χρονικό διάστημα που αντιστοιχεί στο δικαίωμά του, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Επιπλέον άδεια σε δίδυμα και ειδικές οικογενειακές περιπτώσεις
Σε περίπτωση γέννησης διδύμων, τριδύμων ή περισσότερων παιδιών, ο γονέας δικαιούται επιπλέον έξι μήνες άδειας ανατροφής με αποδοχές για κάθε παιδί πέραν του ενός, πέρα από την εννεάμηνη άδεια ή την αντίστοιχη διευκόλυνση μειωμένου ωραρίου.
Παράλληλα, για γονέα που είναι άγαμος, χήρος, διαζευγμένος ή έχει αναπηρία 67% και άνω, η εννεάμηνη άδεια ανατροφής προσαυξάνεται κατά έναν μήνα.
Υπάρχουν επίσης ειδικές ρυθμίσεις για υιοθεσία και αναδοχή, ενώ στους μόνιμους υπαλλήλους προβλέπονται ξεχωριστά δικαιώματα μητρότητας και ανατροφής και σε αυτές τις περιπτώσεις.
Και 14 ημέρες άδεια πατρότητας
Στον πατέρα μόνιμο εκπαιδευτικό χορηγείται υποχρεωτικά άδεια πατρότητας 14 εργάσιμων ημερών με αποδοχές κατά τη γέννηση του παιδιού.
Η άδεια μπορεί να ξεκινήσει δύο ημέρες πριν από την αναμενόμενη ημερομηνία τοκετού και οι υπόλοιπες ημέρες να ληφθούν μέσα στις επόμενες 30 ημέρες ή να χορηγηθεί μετά τη γέννηση, συνολικά ή τμηματικά μέσα στο ίδιο χρονικό όριο.
Οι 2.065 άδειες ανά Περιφέρεια
Η εικόνα των νεοδιόριστων που έλαβαν μακροχρόνια άδεια το 2025-2026 παρουσιάζει μεγάλες διαφοροποιήσεις ανά Περιφέρεια:
| Περιφερειακή Διεύθυνση | Νεοδιόριστοι με μακροχρόνια άδεια |
|---|---|
| Αττική | 474 |
| Ανατολική Μακεδονία – Θράκη | 101 |
| Δυτική Ελλάδα | 172 |
| Δυτική Μακεδονία | 34 |
| Ήπειρος | 33 |
| Θεσσαλία | 46 |
| Ιόνια Νησιά | 144 |
| Κεντρική Μακεδονία | 120 |
| Κρήτη | 241 |
| Βόρειο Αιγαίο | 34 |
| Νότιο Αιγαίο | 306 |
| Πελοπόννησος | 187 |
| Στερεά Ελλάδα | 173 |
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούν οι υψηλοί αριθμοί στην Αττική, στο Νότιο Αιγαίο και στην Κρήτη, όμως οι αριθμοί από μόνοι τους δεν επιτρέπουν εύκολες ερμηνείες, καθώς πρέπει να συνυπολογιστεί και ο αριθμός των διορισμών που πραγματοποιήθηκαν σε κάθε περιοχή, οι ηλικίες των νεοδιόριστων και η οικογενειακή τους κατάσταση.
Δεν είναι «απουσία από το σχολείο» – Είναι θεσμοθετημένο δικαίωμα
Κάθε φορά που δημοσιοποιούνται μεγάλοι αριθμοί αδειών νεοδιόριστων υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργείται η εντύπωση ότι οι εκπαιδευτικοί διορίζονται και αμέσως «φεύγουν από τα σχολεία».
Αυτή είναι όμως μια εξαιρετικά απλουστευτική εικόνα.
Οι άδειες κύησης, λοχείας, πατρότητας και ανατροφής δεν είναι κάποια ειδική εξαίρεση που δημιουργήθηκε για τους εκπαιδευτικούς, αλλά θεσμοθετημένα εργασιακά και οικογενειακά δικαιώματα του Δημοσίου, τα οποία αποσκοπούν ακριβώς στη δυνατότητα συμφιλίωσης επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής.
Και στην περίπτωση των εκπαιδευτικών υπάρχει μια ακόμη ιδιαιτερότητα: για πολλούς η μονιμοποίηση έρχεται σε ηλικία κατά την οποία το χρονικό περιθώριο για τη δημιουργία οικογένειας είναι ήδη πολύ μικρότερο σε σχέση με προηγούμενες γενιές.
Ο άνθρωπος που διορίζεται μόνιμα στα 39 ή στα 42 δεν «επέλεξε ξαφνικά να πάρει άδεια».
Πολύ συχνά είναι ο ίδιος άνθρωπος που επί δεκαπέντε χρόνια δεν γνώριζε σε ποια περιοχή της Ελλάδας θα βρίσκεται την επόμενη σχολική χρονιά.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι αλλού
Αν ένας στους πέντε περίπου νεοδιόριστους χρειάζεται κάποια μορφή μακροχρόνιας άδειας, το ερώτημα για την Πολιτεία δεν πρέπει να είναι πώς θα περιοριστούν οι άδειες.
Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς θα οργανώνεται η στελέχωση των σχολείων γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι ένα ποσοστό του προσωπικού θα κάνει χρήση απολύτως νόμιμων και προβλέψιμων οικογενειακών δικαιωμάτων.
Η κύηση, η γέννηση και η ανατροφή ενός παιδιού δεν είναι απρόβλεπτες «αρρυθμίες» ενός συστήματος.
Είναι μέρος της ζωής.
Και ίσως η αύξηση των συγκεκριμένων αδειών στους νεοδιόριστους να αποκαλύπτει κάτι πολύ βαθύτερο για τη σημερινή εκπαίδευση: ότι επί χρόνια ζητούσαμε από ανθρώπους να ζουν σαν να μην έχουν προσωπική ζωή, να μετακινούνται διαρκώς, να αναβάλλουν σχέδια και οικογένεια και να περιμένουν έναν μόνιμο διορισμό που ερχόταν όλο και αργότερα.
Όταν τελικά αποκτούν αυτή τη σταθερότητα, είναι απολύτως φυσικό να προσπαθούν να ανακτήσουν χρόνο που για χρόνια έμοιαζε να βρίσκεται σε αναμονή.
Η απάντηση λοιπόν δεν μπορεί να είναι η αμφισβήτηση των αδειών.
Η απάντηση είναι ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θα κάνει μόνιμους διορισμούς νωρίτερα, θα στελεχώνει εγκαίρως τα σχολεία και θα αντιμετωπίζει την οικογένεια όχι ως εμπόδιο στην υπηρεσία, αλλά ως μια φυσιολογική πλευρά της ζωής των ανθρώπων που καλούνται να υπηρετήσουν το δημόσιο σχολείο.