Σε μια εξέλιξη που συνιστά ίσως τη μεγαλύτερη παραχώρηση προς την Τεχεράνη μέχρι σήμερα, μια προτεινόμενη συμφωνία μεταξύ του Ιράν και του Ομάν ενδέχεται να παραχωρήσει στην ιρανική πλευρά τον έλεγχο των πλοίων που εισέρχονται στον Κόλπο μέσω του Στενού του Ορμούζ. Σύμφωνα με όσα αποκάλυψαν στο Reuters την Τετάρτη μια υψηλόβαθμη ιρανική πηγή και δύο αξιωματούχοι της περιοχής, η κίνηση αυτή στοχεύει στον τερματισμό του πεντάμηνου πολέμου μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών.
Μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει επίσημη τοποθέτηση από την αμερικανική πλευρά σχετικά με την πρόταση. Αν και ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι επίκειται συμφωνία για το άνοιγμα του στενού, Αμερικανοί αξιωματούχοι τονίζουν σταθερά ότι δεν πρόκειται ποτέ να συναινέσουν στον έλεγχο από το Ιράν της πιο κρίσιμης εμπορικής οδού παγκοσμίως για τον ενεργειακό εφοδιασμό.
Μια ενδεχόμενη συμφωνία που θα εκχωρεί στο Ιράν την εξουσία να ελέγχει τη διέλευση από το στενό, θα υποδήλωνε ότι η σύγκρουση που ξεκίνησε από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ τον Φεβρουάριο, οδήγησε σε μια δραστική αλλαγή των ισορροπιών στην περιοχή υπέρ της Τεχεράνης. Υπενθυμίζεται ότι πριν από την έναρξη του πολέμου, η διέλευση από το στενό ήταν ελεύθερη για όλα τα πλοία, χωρίς την επιβολή τελών.
Στο πλαίσιο μιας ευρύτερης διπλωματικής προσπάθειας, το Ιράν και το Ομάν διεξάγουν διμερείς συνομιλίες για το στενό, το οποίο ελέγχουν από κοινού μέσω των βόρειων και νότιων διαύλων. Η Τεχεράνη έκανε λόγο για «σημαντική πρόοδο» στις διαπραγματεύσεις, επισημαίνοντας ότι τόσο τα εισερχόμενα όσο και τα εξερχόμενα πλοία θα περνούν πλέον μέσα από τα ιρανικά χωρικά ύδατα.
Την ίδια ώρα, σύμφωνα με πέντε διαφορετικές πηγές, το Ιράν έχει προειδοποιήσει τα κράτη του Κόλπου ότι οποιαδήποτε νέα αμερικανική επίθεση στο έδαφός του θα πυροδοτήσει αντίποινα εναντίον κρίσιμων ενεργειακών υποδομών σε ολόκληρη την περιοχή. Με αυτόν τον τρόπο, η Τεχεράνη επιδιώκει να αυξήσει το κόστος μιας ενδεχόμενης στρατιωτικής δράσης, απειλώντας τους στενότερους συμμάχους της Ουάσινγκτον στην περιοχή.
«Η ιρανική προειδοποίηση ήταν ξεκάθαρη: εάν η Αμερική στοχεύσει τις υποδομές του Ιράν, εκείνοι θα απαντήσουν χτυπώντας ενεργειακές εγκαταστάσεις του Κόλπου και άλλους περιφερειακού στόχους», δήλωσε μια πηγή από τον Κόλπο.
Από την πλευρά του, το Ιράν ανταποδίδει τα χτυπήματα χρησιμοποιώντας πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) εναντίον συμμάχων της Ουάσινγκτον στην περιοχή, ενώ παράλληλα βάζει στο στόχαστρο εμπορικά πλοία που επιχειρούν να διαπλεύσουν το στενό χωρίς τη δική του άδεια.
Μιλώντας σε υποστηρικτές του κατά τη διάρκεια συγκέντρωσης στο Λας Βέγκας, ο Ντόναλντ Τραμπ εξέφρασε την προτίμησή του στη διπλωματική οδό. «Προτιμώ να κάνω μια συμφωνία γιατί δεν θέλω να σκοτώνω ανθρώπους. Δεν θέλω να σκοτώνω ανθρώπους, αλλά κάποια στιγμή θα το κάνουμε», υπογράμμισε ο Τραμπ.
Από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, το Ιράν έχει ανακοινώσει περισσότερους από 3.400 θανάτους, τη στιγμή που οι ΗΠΑ κάνουν λόγο για 18 νεκρούς στρατιωτικούς.
Ανοιχτά ζητήματα στις διαπραγματεύσεις
Αναφορικά με την όποια συμφωνία μεταξύ του Ιράν και του Ομάν, πηγές από την περιοχή καθώς και ιρανικές πηγές που μίλησαν στο Reuters προειδοποίησαν ότι παραμένουν σημαντικά άλυτα ζητήματα. Παράλληλα, διέψευσαν τους ισχυρισμούς του Τραμπ πως μια συμφωνία για το άνοιγμα του στενού βρίσκεται προ των πυλών.
«Η παραχώρηση έχει ήδη γίνει σχετικά με κάποια μορφή ελέγχου στο Ορμούζ», δήλωσε στο Reuters μία από τις περιφερειακές πηγές.
Μια δεύτερη περιφερειακή πηγή ανέφερε ότι απομένουν ακόμη λεπτομέρειες που πρέπει να καθοριστούν ως προς τον ορισμό του «ελέγχου», με τους διαπραγματευτές από τον Κόλπο να επιμένουν ότι οι επιθεωρήσεις των πλοίων πρέπει να επιβλέπονται από τις χώρες της περιοχής και ότι οποιαδήποτε καταβολή τελών θα πρέπει να είναι εθελοντική.
Σύμφωνα με τον υψηλόβαθμο Ιρανό αξιωματούχο, το Ιράν διεκδικεί την καταβολή τελών που θα κυμαίνονται από 5% έως 7% επί της αξίας των φορτίων των πλοίων που χρησιμοποιούν το στενό. Αντίθετα, το Ομάν συζητά για τέλη της τάξης του 3%, ενώ η Ουάσινγκτον επιδιώκει να μην υπάρχει καμία απολύτως χρέωση.
Η ίδια ιρανική πηγή σημείωσε ότι το κείμενο της συμφωνίας που βρίσκεται ήδη στο τραπέζι, προβλέπει πως το Ιράν θα έχει τον έλεγχο των πλοίων που κατευθύνονται προς τον Κόλπο μέσω του στενού. Ένα από τα βασικά αγκάθια της διαπραγμάτευσης, ωστόσο, αφορά τον ρόλο που θα διαδραματίζει η Τεχεράνη και στα πλοία που κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Σε δηλώσεις του στο επίσημο ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA, ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γκαριμπαμπαντί, ανέφερε ότι η ρύθμιση «έχει σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε τα εμπορικά πλοία να περνούν μέσα από τα ιρανικά χωρικά ύδατα, τόσο κατά την είσοδο όσο και κατά την έξοδό τους».
Ο ίδιος επισήμανε ότι οι συνομιλίες με το Ομάν έχουν «φτάσει σε θεμελιώδεις συνεννοήσεις» και πρόσθεσε: «Αυτή η πρόοδος βρίσκεται στα πρόθυρα της οριστικοποίησης».
Ο Γκαριμπαμπαντί δήλωσε επίσης ότι το Ιράν έλαβε μηνύματα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τα οποία υποδεικνύουν ότι η Ουάσινγκτον είναι «απόλυτα έτοιμη να επιστρέψει στις δεσμεύσεις της», βάσει ενός μνημονίου κατανόησης που υπεγράφη στα μέσα Ιουνίου με το Ιράν και το οποίο προέβλεπε την άμεση παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Ξεκαθάρισε, μάλιστα, ότι αυτή ήταν η προϋπόθεση για το άνοιγμα του στενού, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι δεν έχουν διεξαχθεί συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες τις τελευταίες ημέρες.
Η πίεση των ψηφοφόρων στον Τραμπ
Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος στην αρχή του πολέμου υποστήριζε ότι η σύγκρουση θα έληγε με την «άνευ όρων παράδοση» του Ιράν και με τον ίδιο να εγκρίνει την επιλογή του νέου ηγέτη της χώρας, δέχεται πλέον έντονες πιέσεις. Αναζητά μια διέξοδο από μια σύρραξη στην οποία οι Αμερικανοί ψηφοφόροι αντιτίθενται με συντριπτική πλειοψηφία, ενόψει των κρίσιμων ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Οι πολύμηνες στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης μιας εκστρατείας βομβαρδισμών διάρκειας δύο εβδομάδων τον Ιούλιο, δεν κατάφεραν να σπάσουν τον ασφυκτικό κλοιό του Ιράν στο στενό. Επιπλέον, Αμερικανοί διοικητές είχαν ενημερώσει τον Τραμπ τον Ιούλιο ότι τα αποθέματα σε ορισμένα πυρομαχικά εξαντλούνται, ενώ σύμφωνα με ρεπορτάζ του Reuters την Τρίτη, ο αμερικανικός στρατός έχει χρησιμοποιήσει σχεδόν όλους τους πυραύλους ακριβείας μεγάλου βεληνεκούς που διέθετε.
Οι τιμές του αργού πετρελαίου σημείωσαν κατακόρυφη πτώση τις τελευταίες δύο ημέρες, μετά την απόφαση του Τραμπ να ακυρώσει τις νέες επιθέσεις εναντίον του Ιράν, επικαλούμενος συνομιλίες που, όπως υποστήριξε, θα μπορούσαν να δώσουν τέλος στη σύγκρουση.