Τον Απρίλιο η Κομισιόν ανακοίνωσε ένα σχέδιο με στόχο να “αποτρέψει τα χειρότερα από τη συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση” λόγω του πολέμου στο Ιράν και της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αυτό το πρόγραμμα στοχεύει να “φέρει άμεση ανακούφιση στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά και στις βιομηχανίες” που έχουν πληγεί από την αύξηση των τιμών της ενέργειας και την έλλειψη καυσίμων, ενώ παράλληλα θα “βάζει την Ευρώπη σε μια σταθερή πορεία προς την ενεργειακή ανεξαρτησία”. Η Κομισιόν τόνισε πως η τρέχουσα παγκόσμια ενεργειακή κρίση “μάς υπενθυμίζει ότι η Ευρώπη πρέπει να επιταχύνει τη μετάβασή της στην καθαρή, ασφαλή και προσιτή ενέργεια”, για οικονομικούς λόγους αλλά και για ασφάλεια.
Η ευρωπαϊκή ήπειρος “πρέπει να επιταχύνει τη μετάβαση σε εγχώριες, καθαρές μορφές ενέργειας”, δήλωσε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στο δελτίο τύπου του AccelerateEU. “Αυτό θα μας προσφέρει ενεργειακή ανεξαρτησία και ασφάλεια, και θα σημαίνει ότι [η Ευρώπη] θα είναι σε καλύτερη θέση να αντέξει τις γεωπολιτικές καταιγίδες”.
“Η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια ακόμη κρίση στον τομέα των ορυκτών καυσίμων”, ανέφερε ο Επίτροπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ενέργεια και τη Στέγαση, Νταν Γιόργκενσεν. “Μέσω του προγράμματος AccelerateEU, στηρίζουμε τα κράτη μέλη μας στην παροχή άμεσης βοήθειας σε όσους αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες στην κοινωνία μας, ενώ παράλληλα εντείνουμε τις προσπάθειές μας για την καθαρή ενεργειακή μετάβαση και την ηλεκτροδότηση. Αυτός είναι ο μόνος βιώσιμος τρόπος για να διασφαλίσουμε σταθερό, ασφαλές, καθαρό και οικονομικά προσιτό ενεργειακό εφοδιασμό για όλους τους Ευρωπαίους”.
Εδώ και αρκετές εβδομάδες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ΕΕ προειδοποιούν τους πολίτες των κρατών μελών ότι οι αγορές ενέργειας στην Ευρώπη θα αντιμετωπίσουν “παρατεταμένες διαταραχές στην προσφορά που θα αναγκάσουν σε περικοπές της κατανάλωσης καυσίμων” λόγω του κλεισίματος του Στενού του Ορμούζ. Από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, η Ευρώπη αντιμετωπίζει ραγδαία αύξηση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Διάφορες ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν προειδοποιήσει για έλλειψη καυσίμων, ενώ ορισμένες ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες έχουν ακυρώσει χιλιάδες πτήσεις. Ως εκ τούτου, Κομισιόν και ΕΕ εξετάζουν πώς να αντιμετωπίσουν την τρέχουσα ενεργειακή κρίση.
Δεν είναι η πρώτη φορά την τελευταία δεκαετία που η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια ενεργειακή κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Όταν η Ρωσία ξεκίνησε την εισβολή της στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, η ΕΕ ανακοίνωσε ότι θα σταματούσε να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο ως αντίποινα, γνωρίζοντας ότι οι πωλήσεις ενέργειας από την Ευρώπη θα συνέβαλαν στην τόνωση της ρωσικής οικονομίας. Αυτό οδήγησε σε αύξηση του κόστους της ενέργειας στην Ευρώπη, αφού η ΕΕ έκοψε έναν από τους κύριους προμηθευτές της. Η ΕΕ επέλεξε να διαφοροποιήσει την ενεργειακή της αγορά, αγοράζοντας πετρέλαιο, φυσικό αέριο και υγροποιημένο φυσικό αέριο από χώρες όπως η Νορβηγία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Αλγερία, ενώ παράλληλα επένδυσε στην αιολική και ηλιακή ενέργεια και σε άλλες εναλλακτικές πηγές ενέργειας. Αυτές οι κινήσεις συνέβαλαν στην άμβλυνση της ενεργειακής κρίσης στην Ευρώπη. Τον Δεκέμβριο του 2025, η ΕΕ ανακοίνωσε σχέδια για τη σταδιακή κατάργηση των αγορών ρωσικού ΥΦΑ έως το τέλος του 2026, σε μια προσπάθεια να μειώσει περαιτέρω την ευρωπαϊκή εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Ωστόσο, ο πόλεμος στο Ιράν έχει προκαλέσει μια νέα ενεργειακή κρίση στην Ευρώπη. Τον Απρίλιο, η Κομισιόν ανέφερε πως η ΕΕ “ξόδεψε επιπλέον 24 δισ. ευρώ σε εισαγωγές ενέργειας λόγω των υψηλότερων τιμών” που προκλήθηκαν από το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, χωρίς να αγοράσει περισσότερη ενέργεια.
“Ο πόλεμος στο Ιράν αποδεικνύει ότι η Ευρώπη παραμένει εκτεθειμένη στις παγκόσμιες διακυμάνσεις των τιμών των ορυκτών καυσίμων, ακόμη και όταν οι διαταραχές συμβαίνουν εκτός Ευρώπης”, επισήμανε η Αλέσια Βιρόνε, διευθύντρια ευρωπαϊκών υποθέσεων της Clean Air Task Force. “Το πετρέλαιο και το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) είναι εμπορεύματα που διακινούνται σε παγκόσμιο επίπεδο, πράγμα που σημαίνει ότι η γεωπολιτική αστάθεια μεταφέρεται γρήγορα στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, της θέρμανσης, των μεταφορών και της βιομηχανίας στην Ευρώπη. Η υπερβολική εξάρτηση από έναν μόνο εταίρο, από ένα μόνο καύσιμο ή μία τεχνολογία δημιουργεί συστημικές ευπάθειες σε περιόδους γεωπολιτικής κρίσης, και η Ευρώπη πρέπει να εγκαταλείψει αυτή την προσέγγιση”.
Εκλεγμένοι αξιωματούχοι από κράτη μέλη της ΕΕ αμφισβήτησαν την ενεργειακή πολιτική του μπλοκ και ζήτησαν νέα μέτρα. Για παράδειγμα, τον Μάρτιο, ο τότε πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν υποστήριξε ότι η ΕΕ θα πρέπει να χαλαρώσει τους ενεργειακούς περιορισμούς και τις κυρώσεις κατά της Ρωσικής Ομοσπονδίας, πιστεύοντας ότι αυτό θα βοηθούσε στην άμβλυνση της τρέχουσας ενεργειακής κρίσης στην Ευρώπη. Ομοίως, τον Απρίλιο, ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας Ρόμπερτ Φίτσο κάλεσε την ΕΕ να τερματίσει τις κυρώσεις κατά της ρωσικής ενέργειας για να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της τρέχουσας ευρωπαϊκής ενεργειακής κρίσης.
“Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης διαθέτουν περιορισμένο δημοσιονομικό περιθώριο και παρουσιάζουν μακροπρόθεσμη υπερβολική εξάρτηση από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, γεγονός που τις καθιστά πιο ευάλωτες στη μεταβλητότητα των παγκόσμιων ενεργειακών αγορών. Σε ορισμένες από αυτές τις χώρες, η εξάρτηση από τις εισαγωγές ενέργειας έχει αυξηθεί [τις τελευταίες δύο δεκαετίες]”, σχολίασε η Ταμάρα Λαγκουρασβίλι, διευθύντρια για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη στην οργάνωση Clean Air Task Force. “Η περίοδος δυσχέρειας που προκαλεί η αύξηση των ενεργειακών τιμών είναι δύσκολη, αλλά μπορεί να θεωρηθεί ως μια ευκαιρία να επανεξετάσουμε τα ενεργειακά μας συστήματα και να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητά μας”.
Παρά τις δηλώσεις των Όρμπαν και Φίτσο, η ΕΕ επέλεξε να διατηρήσει τις ενεργειακές κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Επιπλέον, οι πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη τον περασμένο μήνα εδραίωσαν περαιτέρω τη στάση της ΕΕ. Στις 12 Απριλίου, η Ουγγαρία πραγματοποίησε κοινοβουλευτικές εκλογές. Ο Πέτερ Μαγιάρ ήταν ο νικητής και διάδοχος του Όρμπαν στον πρωθυπουργικό θώκο. Ο Μαγιάρ έχει δηλώσει ότι θα επιδιώξει να ενισχύσει τις σχέσεις μεταξύ της Ουγγαρίας και της ΕΕ, ενώ παράλληλα θα προσπαθήσει να τερματίσει τη ρωσική επιρροή στην Ουγγαρία. Ως αποτέλεσμα, ο Φίτσο έχει απομονωθεί περισσότερο εντός της ΕΕ. Αυτές οι εξελίξεις υποδηλώνουν ότι η ΕΕ δεν θα αλλάξει τη στάση της απέναντι στη ρωσική ενεργειακή αγορά. Μάλιστα, το ευρωπαϊκό μπλοκ ανακοίνωσε νέες κυρώσεις κατά της Ρωσικής Ομοσπονδίας στις 23 Απριλίου.
“Πιστεύω ότι οι αξιωματούχοι της ΕΕ θα εκμεταλλευτούν γρήγορα αυτό το νέο πολιτικό κλίμα για να προωθήσουν νέες κυρώσεις κατά των ρωσικών ενεργειακών πόρων, συμπεριλαμβανομένων νέων μέτρων κατά του “σκιώδους στόλου” [πετρελαιοφόρων] της Ρωσίας”, εκτίμησε ο Δρ Μπέντζαμιν Λ. Σμιτ, ερευνητής στο Κέντρο Ενεργειακής Πολιτικής Kleinman και στο Perry World House του Πανεπιστημίου της Πενσυλβανίας. Ο Σμιτ πρόσθεσε ότι η συνεχιζόμενη κρίση στο Στενό του Ορμούζ σημαίνει ότι η ΕΕ πρέπει να συνδυάσει τις ενέργειές της κατά της Ρωσίας και συγχρόνως να προσπαθήσει να εξασφαλίσει εναλλακτικές πηγές ενέργειας.
“Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν πρέπει μόνο να συνεχίσει την αποφασιστική διπλωματική της δράση σε παγκόσμιο επίπεδο για την εξεύρεση και εξασφάλιση συμφωνιών για εναλλακτικούς πόρους πετρελαίου και φυσικού αερίου, προκειμένου να συμπληρώσει τους χαμένους όγκους εισαγωγών λόγω του κλεισίματος του Ορμούζ από το Ιράν, αλλά ίσως χρειαστεί να επιδείξει τελικά τη στρατιωτική της δύναμη για να βοηθήσει στην απελευθέρωση και διατήρηση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στο Στενό”, εκτίμησε ο Σμιτ. “Όσο και αν η Ευρώπη ισχυρίζεται ότι ο πόλεμος με το Ιράν δεν είναι δικός της πόλεμος, οι επιπτώσεις αυτού του πολέμου πρέπει να μετριαστούν για τη σταθερότητα της ίδιας της Ευρώπης, πράγμα που σημαίνει ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις —όσο ανεπιθύμητες και αν είναι σε ορισμένους ευρωπαϊκούς πολιτικούς κύκλους— πιθανόν να είναι απαραίτητες για να συνδράμουν τις ενέργειες των Ηνωμένων Πολιτειών και των κρατών του Κόλπου προκειμένου να διατηρηθεί ανοιχτό το Στενό”.
Τώρα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζεται να εφαρμόσει αλλαγές στον ενεργειακό τομέα στο πλαίσιο του προγράμματος AccelerateEU, οι Eυρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, οι περιβαλλοντολόγοι και οι επιχειρήσεις θα περιμένουν με αγωνία να δουν αν το σχέδιο αυτό θα αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την τρέχουσα ευρωπαϊκή ενεργειακή κρίση. Θα χρειαστεί χρόνος για να προχωρήσουν οι Ευρωπαίοι στην περαιτέρω μετάβαση προς τις εναλλακτικές πηγές ενέργειας, καθώς θα πρέπει να αναπτύξουν την τεχνολογία και τις υποδομές για την παραγωγή και τη συντήρηση αυτών των πηγών ενέργειας. Για τους Ευρωπαίους που πλήττονται από την αύξηση των τιμών της ενέργειας λόγω του κλεισίματος του Στενού του Ορμούζ, το AccelerateEU μπορεί να αποτελεί μια ευπρόσδεκτη επιλογή για την αντιστάθμιση των μελλοντικών ενεργειακών δαπανών, αλλά μπορεί να θεωρηθεί ως μια μακροπρόθεσμη λύση που δεν θα αντιμετωπίσει την ενεργειακή κρίση.