Μπορεί ένας μαθητής ιδιωτικού σχολείου να πάρει απολυτήριο χωρίς να πατάει στο σχολείο; Σύμφωνα με καταγγελίες που ανέδειξε η Ομοσπονδία Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Ελλάδος (ΟΙΕΛΕ), η απάντηση είναι «ναι» μέσω μιας αμφιλεγόμενης χρήσης της κατ’ οίκον διδασκαλίας (homeschooling) που φαίνεται να επεκτείνεται τα τελευταία χρόνια.
Τα δεδομένα δείχνουν μια σειρά από παρατυπίες με σκοπό την εξυπηρέτηση κηδεμόνων που επιθυμούν τα παιδιά τους να μην μετέχουν στο εκπαιδευτικό σύστημα ενώ σύμφωνα με τον νόμο είναι υποχρεωμένα να φοιτούν σαν μαθητές με φυσική παρουσία στα σχολεία τους.
Το mononews συνομίλησε με εκπαιδευτικούς κύκλους και γονείς μαθητών ιδιωτικών σχολείων για να μάθει περισσότερες πληροφορίες για το πως και ποια ιδιωτικά σχολεία εμπλέκονται στη ιδιότυπη «βιομηχανία» παράνομων πιστοποιητικών homeschooling.
Η ΟΙΕΛΕ αναφέρει στην ανακοίνωση της πως πληροφορίες που έφθασαν στην ίδια «κάνουν λόγο για περίεργη έκρηξη εγγραφών αιτήσεων μαθητών ιδιωτικών σχολείων για κατ’ οίκον διδασκαλία (homeschooling) τα τελευταία χρόνια, ιδίως μετά την περίοδο του COVID». Εξηγεί πως οι αιτήσεις «ετησίως αγγίζουν πλέον το τριψήφιο νούμερο, όντας υπερδιπλάσιες από το 2021, και γεννώνται σοβαρότατα ερωτήματα για την εγκυρότητα και τη διαφάνεια της διαδικασίας».
Τι ισχύει στην Ελλάδα για την κατ’οίκον διδασκαλία
Στην Ελλάδα, η κατ’ οίκον εκπαίδευση δεν αναγνωρίζεται ως γενικά αποδεκτή και νόμιμη μορφή διδασκαλίας, παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις που συνδέονται με σοβαρούς λόγους υγείας του μαθητή. Το σχετικό νομικό πλαίσιο ορίζεται στο άρθρο 6, παράγραφος 4.γ. του Ν. 3699/2008, όπου προβλέπεται ότι όταν ένας μαθητής αδυνατεί να φοιτήσει στο σχολείο λόγω σοβαρών, είτε προσωρινών είτε χρόνιων προβλημάτων υγείας που περιορίζουν τη μετακίνησή του, η εκπαίδευσή του μπορεί να πραγματοποιείται κατ’ οίκον.
Για την εφαρμογή αυτής της διαδικασίας απαιτείται η υποβολή ιατρικής γνωμάτευσης από δημόσιο νοσοκομείο, η οποία να επιβεβαιώνει ότι ο μαθητής δεν είναι σε θέση να παρακολουθήσει δια ζώσης μαθήματα σε σχολική μονάδα. Η τελική έγκριση χορηγείται από τον αρμόδιο Διευθυντή Εκπαίδευσης, ανάλογα με τη βαθμίδα φοίτησης.
Η διδασκαλία μπορεί να παρέχεται είτε με φυσική παρουσία εκπαιδευτικού στο σπίτι είτε μέσω τηλεκπαίδευσης. Οι μαθητές που εντάσσονται σε αυτό το καθεστώς χαρακτηρίζονται ως «κατ’ ιδίαν διδαχθέντες» και αξιολογούνται μέσω εξετάσεων, σύμφωνα με την ισχύουσα εκπαιδευτική νομοθεσία.
Ιδιαίτερη ρύθμιση ισχύει για αλλοδαπές οικογένειες που διαμένουν στην Ελλάδα. Εφόσον η κατ’ οίκον εκπαίδευση επιτρέπεται στη χώρα προέλευσής τους, έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν αυτό το μοντέλο για τα παιδιά τους, ακολουθώντας το εκπαιδευτικό σύστημα της πατρίδας τους.
Στην περίπτωση των Ελλήνων μαθητών λοιπόν χρειάζεται προσκόμιση ιατρικής γνωμάτευσης από δημόσιο νοσοκομείο γιατί δεν μπορούν να διδαχθούν στο σχολείο «λόγω σοβαρών βραχυχρόνιων ή χρόνιων προβλημάτων που δεν επιτρέπουν τη μετακίνησή τους». Εικάζει κανείς λοιπόν ότι αυτές οι γνωματεύσεις δίνονται μόνο σε πολύ σοβαρές ασθένειες και το ποσοστό των παιδιών που είναι «κατ’ ιδίαν διδαχθέντες» ήταν και είναι μικρό. Ισχύουν όμως αυτές οι ορθές εικασίες;
Ποια είναι τα μεγάλα ιδιωτικά σχολεία που εμπλέκονται;
Εκπαιδευτικές πηγές που γνωρίζουν το θέμα αναφέρουν στο mononews ότι οι ετήσιες αιτήσεις για homeschooling συνεχώς αυξάνονται από την πανδημία του COVID και μετά και το 2025 ξεπέρασαν τον τριψήφιο αριθμό παιδιών στον τομέα της ιδιωτικής εκπαίδευσης.
Προσθέτουν πως οι συντριπτικές αιτίες που αναφέρονται στις αιτήσεις είναι ως επί το πλείστον «αστείες» καθώς αναγράφονται λόγοι όπως «αδυναμία πρωινής έγερσης» και η αιτιολογία είναι κάθε φορά κάποιου είδους μεικτής αγχώδους διαταραχής. Τέτοιου είδους αιτήσεις ξεπερνούν το 80% των συνολικών αιτήσεων, τονίζουν οι πηγές.
Σύμφωνα με εκπαιδευτικούς κύκλους υπάρχουν συγκεκριμένα μεγάλα ιδιωτικά σχολεία που φέρονται να διευκολύνουν τη διαδικασία υποβολής αιτήσεων για κατ’ οίκον διδασκαλία, φέρνοντας οικογένειες σε επαφή με συγκεκριμένα δημόσια νοσοκομεία όπου «εξυπηρετούν» τις συγκεκριμένες περιπτώσεις παιδιών. Όπως αναφέρουν στο mononews μεταξύ άλλων ιδιωτικών φέρονται να φιγουράρουν και μεγάλα ονόματα, όπως το Κολλέγιο Αθηνών και η Σχολή Μωραΐτη.
Το προφίλ των αιτούντων μαθητών
Εκπαιδευτικοί κύκλοι και γονείς αναφέρουν πως:
- Οι μαθητές είναι τέκνα οικογενειών που ανήκουν σε παραθρησκευτικές οργανώσεις και επιθυμούν να διδάξουν τα παιδιά τους βάση του δικού τους αυστηρού αξιακού κώδικα
- Πλούσιοι και διάσημοι επιλέγουν αυτή τη πρακτική είτε για λόγους ασφάλειας των παιδιών τους ή με σκοπό αυτά να διαβάσουν απερίσπαστα για τις πανελλήνιες στις τελευταίες τάξεις του λυκείου
- Οι κηδεμόνες πιο «άτακτων» μαθητών π.χ παιδιών με απουσίες κοντά στο όριο των επιτρεπόμενων, πριν χρειαστεί να επαναλάβουν την τάξη (οι αποβολές προσμετρώνται στις απουσίες) δέχονται προτάσεις από τα προαναφερθέντα μεγάλα ιδιωτικά σχολεία να καταθέσουν αίτηση για homeschooling
Τι λέει η ΟΙΕΛΕ για την κατ’οίκον διδασκαλία
Η ΟΙΕΛΕ σημειώνει «πως η κατ΄οίκον διδασκαλία επιτρέπεται στην Ελλάδα μόνο σε περίπτωση πολύ σοβαρών παθήσεων και αναπηριών που δεν επιτρέπουν τη μετακίνηση των παιδιών στο σχολείο».
Η προϊστορία της καταγγελίας της ΟΙΕΛΕ
Η ομοσπονδία υπενθυμίζει πως «είχε πρώτη αναφερθεί στο φαινόμενο το 2017, όταν από ντοκιμαντέρ με θέμα τη ζωή μιας εύπορης οικογένειας των Αθηνών που ανήκει σε παραθρησκευτική οργάνωση πληροφορηθήκαμε κατάπληκτοι πως είχε συναφθεί παρανόμως συμφωνία με ιδιωτικό σχολείο, ώστε τα 4 παιδιά της οικογένειας να πάρουν κανονικά απολυτήριους τίτλους, αν και δεν φοιτούσαν!»
Έπειτα, αναφέρθηκε εκ νέου στο θέμα « το 2024 με την υπόθεση οικογένειας «παλαιοχριστιανών» στην Κορινθία που αρνούνταν να στείλουν τα παιδιά τους στο σχολείο. Ο Πρόεδρος της ΟΙΕΛΕ αποκάλυψε στα ΜΜΕ ότι, σύμφωνα με καταγγελίες που έφθασαν σε εμάς, τουλάχιστον 200-300 παιδιά οικογενειών που ανήκουν σε παραθρησκευτικές ομάδες, κυρίως στα Βόρεια Προάστια και στην περιοχή της Γλυφάδας, κάνουν παρανόμως και με την ανοχή της πολιτείας κατ’ οίκον διδασκαλία».
«Μόλις το 10-15% περίπου των αιτήσεων αφορούν σε σοβαρές παθήσεις»
Η ΟΙΕΛΕ αναφέρει πως από τα στοιχεία που έχουν φθάσει στα χέρια της, το προφίλ των οικογενειών των παιδιών που κάνουν αίτηση για homeschooling είναι συγκεκριμένο. «Μόλις το 10-15% περίπου των αιτήσεων αφορούν σε σοβαρές παθήσεις και αναπηρίες.» τονίζει προσθέτοντας πως «Οι υπόλοιπες αιτήσεις έχουν κυρίως ως αιτιολογία την «μικτή αγχώδη διαταραχή» με διάφορες αιτιολογίες που προκαλούν υπόνοιες αδιαφάνειας στο χειρισμό των αιτήσεων, όπως «δυσθυμία», «άρνηση έγερσης το πρωί» (!!) κ.λπ. »
Μιλώντας για το προφίλ των οικογενειών και μαθητών η ΟΙΕΛΈ αναφέρει πως όπως είχε σημειώσει και με παλαιότερες ανακοινώσεις της «πολλές από τις αιτήσεις κατατίθενται από οικογένειες που είναι μέλη ακροδεξιών – παραθρησκευτικών οργανώσεων, οι οποίες δεν θέλουν να ενταχθούν τα παιδιά τους σε ένα «άθεο» περιβάλλον.» και προσθέτει πως «Πλέον, όμως, έχουμε πληροφόρηση και για παιδιά διάσημων/ισχυρών που εκμεταλλεύονται τα κενά εποπτείας και κρατούν, για λόγους ιδεολογικούς/ταξικούς ή και καθαρά «εκπαιδευτικούς» (τα παιδιά ετοιμάζονται για πανελλαδικές εξετάσεις) τα παιδιά τους στο σπίτι.»
Η ομοσπονδία καταγγέλλει πως «Τα ιδιωτικά σχολεία που συνεργάζονται με γονείς για την έκδοση τέτοιων αιτήσεων είναι πολύ συγκεκριμένα (η πλειονότητα των αιτήσεων εντοπίζεται σε 3-4 σχολεία).»
Η διάτρητη διαδικασία έγκρισης
Η ΟΙΕΛΕ αναφέρει πως με βάση τις καταγγελίες που έλαβε «οι αιτήσεις βασίζονται σε γνωματεύσεις που υπογράφονται από συγκεκριμένους γιατρούς σε δύο δημόσια νοσοκομεία.»
Εξηγεί πως «Το Υπουργείο Παιδείας έχει συγκροτήσει μια τριμελή επιτροπή στη Διεύθυνση Σπουδών που δεν ελέγχει επί της ουσίας τις αιτήσεις, αλλά απλώς τσεκάρει τα έγγραφα. Από τη στιγμή που οι αιτήσεις έχουν βασιστεί σε γνωματεύσεις από δημόσια νοσοκομεία, η έγκριση είναι περίπου δεδομένη.»
Δηλώνει πως θα ήταν ενδιαφέρον «να δούμε πόσες αιτήσεις εγκρίνονται και πόσες απορρίπτονται και εάν υπάρχει απόκλιση στο ποσοστό εγκρίσεων σε μαθητές δημόσιων και ιδιωτικών σχολείων.» προσθέτοντας πως «Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον θα είχε να διαπιστώσουμε, αν τα παιδιά μετά την αποφοίτησή τους «θεραπεύονται» αυτομάτως και διάγουν βίο «απαλλαγμένο» από αγχώδεις διαταραχές…».
Οι επιπτώσεις στα παιδιά
«Είναι σαφές ότι τα παιδιά των τελευταίων τάξεων του Λυκείου που έχουν τη δυνατότητα να παραμένουν σπίτι, κερδίζουν χρόνο μελέτης σε σχέση με τα παιδιά που φοιτούν κανονικά στο σχολείο και αποκτούν ένα άδικο προβάδισμα.» σημειώνει η ανακοίνωση της ΟΙΕΛΕ συμπεραίνοντας πως «Επομένως, η πρακτική του homeschooling ναρκοθετεί την διαφάνεια και την ισονομία. Ωστόσο, οι επιπτώσεις της αμφιλεγόμενης αυτής πρακτικής έχει σοβαρότατες παιδαγωγικές, κοινωνικές και ψυχοσυναισθηματικές συνέπειες για τα παιδιά.».
Η ΟΙΕΛΕ αναφέρει πως μελέτη του Κλαδικού Ινστιτούτου της με βάση τη διεθνή βιβλιογραφία και αρθρογραφία «αποδεικνύει ότι το homeschooling είναι μια επικίνδυνη παιδαγωγικά και κοινωνικά πρακτική με νεοφιλελεύθερες/ακροδεξιές ρίζες.»
Η ομοσπονδία αναφέρει πως «Μελετώντας εκπαιδευτικά συστήματα σε Ευρώπη και Αμερική, ομαδοποιούμε τους σοβαρούς κινδύνους που η παρεκτροπή αυτή κρύβει για την εκπαίδευση και τα παιδιά:
- Η διασύνδεση του homeschooling με περιθωριακές και επικίνδυνες κοινωνικές ομάδες. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι συχνά πίσω από την κατ’ οίκον διδασκαλία κρύβονται ακραίες ομάδες. Πχ, στις ΗΠΑ οι οικογένειες που υποχρεώνουν τα παιδιά τους στο homeschooling είναι μέλη είτε φονταμενταλιστικών χριστιανικών ομάδων, είτε μέλη του lobby των οπαδών της οπλοκατοχής είτε είναι ακραίοι νεοφιλελεύθεροι ριζοσπάστες που ενεργά επιδιώκουν την κατάργηση της κρατικής εκπαίδευσης.
- Ο τεράστιος κίνδυνος της έλλειψης κοινωνικοποίησης. Τα παιδιά ζουν σε ένα περιβάλλον τύπου «γυάλας», μην έχοντας τη δυνατότητα αλληλεπίδρασης με συνομηλίκους τους. Τούτο έχει σοβαρές συναισθηματικές, ψυχοκοινωνικές και λειτουργικές επιπτώσεις στα παιδιά αυτά.
- Κοινωνικός ρατσισμός πίσω από την «καθαρότητα» του απομονωτισμού.Η πρόθεση των γονέων για απομόνωση των παιδιών τους μέσω της κατ’ οίκον διδασκαλίας έχει ρατσιστικά κίνητρα. Οι γονείς αυτοί δεν επιθυμούν τα παιδιά τους να αναμιχθούν με μαθητές από άλλη κοινωνική τάξη, άλλη θρησκεία, άλλη φυλή. Αυτό περνά στερεότυπα στα παιδιά, κάνει τα ίδια κοινωνούς ενός ακραίου κοινωνικού ρατσισμού, μιας θεωρίας κοινωνικής καθαρότητας που θυμίζει ολοκληρωτικά καθεστώτα.
- Οι δραματικές συνέπειες της γονεϊκής καταπίεσης. Συχνά η τάση των γονέων να «προστατεύουν» τα παιδιά τους μέσω της κατ’ οίκον διδασκαλίας δεν αποτελεί τίποτε άλλο παρά ωμή καταπίεση. Είναι γνωστό ότι σε ορισμένα παιδιά η καταπίεση αυτή έχει τα αντίθετα από τα προσδοκώμενα για τους γονείς αποτελέσματα. Προκαλεί βία και παραβατική συμπεριφορά ως αποτέλεσμα αντίδρασης στον γονεϊκό αυταρχισμό.
- Κατ’ οίκον διδασκαλία vs εκπαιδευτικού συστήματος. Το homeschooling ως θεσμός τίθεται συχνά απέναντι στο επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα. Τα lobbies που στηρίζουν την κατ’ οίκον διδασκαλία εκφράζουν δυναμικά την άποψή τους εναντίον της δημόσιας εκπαίδευσης και του θεσμού του σχολείου. Επειδή τέτοιες ομάδες δυστυχώς έχουν αποκτήσει δύναμη, συνεπικουρούμενες από νεοφιλελεύθερες και νεοσυντηρητικές πολιτικές δυνάμεις, χρειάζεται μεγάλη προσοχή. Στην Αμερική η HLSDA (Ένωση για την Νομική Προστασία της κατ’ Οίκον Διδασκαλίας) είναι πλέον ένα από τα πιο επιδραστικά lobby της εκπαίδευσης και έχει στενές σχέσεις με το ακραίο Tea Party και την πιο ακραία πτέρυγα των Ρεπουμπλικάνων. Στην Ευρώπη το homeschooling στηρίζει το ECNAIS, μια ΜΚΟ που εκπροσωπεί τα «ελεύθερα» σχολεία (ιδιωτικά χωρίς έλεγχο από την πολιτεία).
- Τέλος, ο τεράστιος κίνδυνος της έκδοσης παράνομων τίτλων εις βάρος του δημόσιου συμφέροντος. Κάποιες ιδιωτικές μονάδες θα μπορούσαν να μετατραπούν σε γραφεία εκτύπωσης απολυτηρίων σε μαθητές-φαντάσματα. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι ήδη χιλιάδες παράνομοι τίτλοι σπουδών απονεμήθηκαν από ιδιωτικά ΤΕΕ σε όλη την Ελλάδα σε μαθητές οι οποίοι τα χρησιμοποίησαν για διορισμό στο δημόσιο και μάλιστα σε καίριες θέσεις (πχ, νοσηλευτικό προσωπικό)!»
Η πρόταση της ΟΙΕΛΕ – Εξονυχιστικός έλεγχος και δημιουργία ανεξάρτητης επιτροπής
Η ΟΙΕΛΕ, τέλος αναφέρει ότι θεωρεί πως το Υπουργείο Παιδείας οφείλει να λάβει αυστηρά μέτρα εποπτείας και προτείνει στην ανακοίνωση της:«
- Τον εξονυχιστικό έλεγχο κάθε περίπτωσης κατ’ ιδίαν διδασκαλίας που κατατίθεται στις υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας και την αυστηρή εποπτεία της διαδικασίας του homeschooling που διεξάγεται σε συνεργασία με δημόσια και ιδιωτικά σχολεία.
- Την δημιουργία ανεξάρτητης επιτροπής που δεν θα ελέγχει απλώς τα πιστοποιητικά των παιδιών, όπως γίνεται σήμερα, αλλά θα εξετάζει η ίδια τους μαθητές για σωματική ή ψυχική νόσο, όπως συμβαίνει με τις επιτροπές που ελέγχουν τις ασθένειες των εργαζόμενων ή τα ποσοστά αναπηρίας.»
Ένα ακόμα πρόβλημα για την ελληνική παιδεία – Δυο μέτρα και δυο σταθμά
Μετά τον μεγάλο αναλφαβητισμό και την αποχή των Ελλήνων Ρομά από τα σχολεία, το πλήθος ιδρυμάτων που δίνουν πλαστά πτυχία και το γεγονός ότι εκπαιδευτικοί δουλεύουν ανασφάλιστοι στην χώρα μας στα προβλήματα που καλείται να διαχειριστεί το υπουργείο Παιδείας προστίθεται πλέον και το θέμα των ψευδών αιτήσεων για κατ’οίκον διδασκαλία.
Μπορεί το παράνομο homeschooling να μην είναι, μέχρι στιγμής, ένα ποσοτικά μεγάλο πρόβλημα αλλά σίγουρα είναι ένα ηθικό πρόβλημα που δείχνει την επιλεκτική ευαισθησία και αυστηρότητα του κρατικού μηχανισμού.
Το κράτος φαίνεται να εξαντλεί την αυστηρότητα και την δυνατότητα ελέγχου του για την έκδοση ποσοστών αναπηρίας αναγκάζοντας αναπήρους να περνούν τακτικές εξετάσεις αλλά όταν πρόκειται για αιτήσεις για homeschooling έχει μηδενικό έλεγχο και αφήνει γονείς που δεν το δικαιούνται να κάνουν ότι θέλουν με την εκπαίδευση των υγιέστατων παιδιών τους.