Ο Βλαντίμιρ Πούτιν έρχεται στη Βουδαπέστη. Τουλάχιστον, έτσι αναφέρει η πρόσκληση.
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!Μετά από μια μακρά τηλεφωνική συνομιλία με τον Ντόναλντ Τραμπ την Πέμπτη, οι ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας φέρονται να συμφώνησαν κατ’ αρχήν να συναντηθούν στην πρωτεύουσα της ΕΕ και του ΝΑΤΟ κάποια στιγμή στο προσεχές μέλλον, προκειμένου να συζητήσουν ένα πιθανό τέλος στη γενικευμένη εισβολή στην Ουκρανία.
Το αν η συνάντηση αυτή θα πραγματοποιηθεί παραμένει αβέβαιο, αλλά η είδηση και μόνο προκάλεσε σοκ στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς το ταξίδι αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει την πρώτη είσοδο του Πούτιν σε έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τις αρχές του 2020 — και να υπονομεύσει περαιτέρω τις δυτικές προσπάθειες απομόνωσής του.
Πέρα όμως από τη γεωπολιτική διάσταση της πρωτοβουλίας και την περίπλοκη διαδικασία οργάνωσης μιας συνόδου τέτοιας κλίμακας και σημασίας, αναδύεται ένα βασικό ερώτημα: Μπορεί ο Πούτιν πράγματι να εισέλθει στην Ευρωπαϊκή Ένωση;
Υπάρχουν τουλάχιστον δύο διαφορετικές διαστάσεις που πρέπει να εξεταστούν, σημειώνει το Euronews.
Οι κυρώσεις της ΕΕ
Αμέσως μετά την εισβολή των ρωσικών στρατευμάτων στην Ουκρανία και την προέλασή τους προς το Κίεβο, η ΕΕ έσπευσε να επιβάλει ποικίλα μέτρα με σκοπό να αποδυναμώσει τη ρωσική πολεμική μηχανή.
Μεταξύ των πολλών αποφάσεων, τα κράτη-μέλη επέβαλαν κυρώσεις σε εκατοντάδες υψηλόβαθμους Ρώσους αξιωματούχους που θεωρούνται υπεύθυνοι για τον σχεδιασμό και την επίβλεψη της εισβολής. Ο κατάλογος κυρώσεων περιλάμβανε απαγόρευση εισόδου στην ΕΕ και πάγωμα των προσωπικών περιουσιακών στοιχείων τους.
Ο Πούτιν και ο υπουργός Εξωτερικών του, Σεργκέι Λαβρόφ, περιλήφθηκαν επίσης στη λίστα, αλλά με έναν περιορισμό: μόνο τα περιουσιακά τους στοιχεία πάγωσαν — ένα συμβολικό μέτρο, δεδομένου ότι ο πλούτος του Πούτιν παραμένει ασαφής. Δεν επιβλήθηκε απαγόρευση ταξιδιού, ώστε να διατηρηθεί ένα ελάχιστο επίπεδο διπλωματικής επικοινωνίας.
Σύμφωνα με τον τότε Ύπατο Εκπρόσωπο Ζοζέπ Μπορέλ, ο Πούτιν ήταν ο τρίτος παγκόσμιος ηγέτης που στοχοποιήθηκε προσωπικά από την ΕΕ, μετά τον Λουκασένκο της Λευκορωσίας και τον Μπασάρ αλ-Άσαντ της Συρίας.
Αυτό σημαίνει ότι, σε αυτό το επίπεδο, ο Πούτιν θα μπορούσε να προσγειωθεί στην Ουγγαρία.
Ωστόσο, υπάρχει ένα ακόμη εμπόδιο: η ΕΕ έχει ουσιαστικά κλείσει τον εναέριο χώρο της για ρωσικά αεροσκάφη, στο πλαίσιο του καθεστώτος κυρώσεων.
Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Ασφάλειας της Αεροπορίας (EASA), η απαγόρευση πτήσεων αφορά αεροσκάφη που λειτουργούν από ρωσικές αεροπορικές εταιρείες, είναι ρωσικής νηολόγησης ή ανήκουν/εκμισθώνονται σε Ρώσους πολίτες ή εταιρείες, καθώς και «έκτακτες» πτήσεις που μεταφέρουν Ρώσους πολίτες για επαγγελματικούς ή ιδιωτικούς λόγους.
Υπάρχουν ορισμένες εξαιρέσεις, όπως για επείγουσες προσγειώσεις ή ανθρωπιστικούς σκοπούς. Επιπλέον, τα κράτη-μέλη μπορούν να εγκρίνουν παρεκκλίσεις κατά περίπτωση.
Πέρυσι, ο Σεργκέι Λαβρόφ ταξίδεψε στη Μάλτα για μια συνάντηση του ΟΑΣΕ, προκαλώντας αντιδράσεις. Ο υπουργός χρειάστηκε να κάνει παράκαμψη επτά ωρών για να αποφύγει τον ευρωπαϊκό εναέριο χώρο, ώσπου έφτασε στο νησί που του επέτρεψε την είσοδο για διπλωματικούς λόγους.
Αντίθετα, η εκπρόσωπός του, Μαρία Ζαχάροβα —που τελεί υπό απαγόρευση ταξιδιού και πάγωμα περιουσιακών στοιχείων— δεν έλαβε εξαίρεση, έπειτα από αντιρρήσεις διαφόρων πρωτευουσών.
Ο Πούτιν έχει δύο επιλογές: είτε να πραγματοποιήσει μια μακρά παράκαμψη μέσω των υποψήφιων προς ένταξη χωρών των Δυτικών Βαλκανίων, είτε να εξασφαλίσει εξαιρέσεις από τα κράτη-μέλη της ΕΕ στη συντομότερη διαδρομή, δηλαδή από την Πολωνία (δύσκολο) και τη Σλοβακία (πιθανότατα ευκολότερο).
Μια άλλη εναλλακτική θα ήταν μια πτήση μέσω της Μαύρης Θάλασσας και της Ρουμανίας — μιας χώρας πιστής συμμάχου του Κιέβου που φιλοξενεί δυνάμεις του ΝΑΤΟ.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δηλώσει ότι «καλωσορίζει κάθε βήμα που οδηγεί σε μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη για την Ουκρανία», χωρίς ωστόσο να δεσμεύεται για διευκόλυνση της πιθανής συνόδου.
Απομένει να φανεί τι μέσα θα χρησιμοποιήσει ο Τραμπ για να διασφαλίσει την πραγματοποίηση της συνάντησης και αν το ζήτημα αυτό είχε ήδη διευθετηθεί όταν συζητήθηκε η επιλογή της Βουδαπέστης.
Η παρουσία του Πούτιν ξανά σε ευρωπαϊκό έδαφος θα αποτελούσε από μόνη της μια νίκη γοήτρου για τον Ρώσο ηγέτη μετά από χρόνια απομόνωσης — και μια δύσκολη στιγμή για την ΕΕ, της οποίας οι ηγέτες θα παρακολουθούσαν τον Ρώσο και τον Αμερικανό πρόεδρο να συναντώνται σε ένα κράτος-μέλος που συχνά παρεκκλίνει από τη συλλογική γραμμή στήριξης προς την Ουκρανία.
Ωστόσο, η άρνηση της ΕΕ να επιτρέψει το ταξίδι του Πούτιν στη Βουδαπέστη θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από το Κρεμλίνο, ενισχύοντας τη ρητορική ότι η ΕΕ επιδιώκει τη σύγκρουση με τη Ρωσία αντί για την ειρήνη. Η στάση του Κιέβου απέναντι στη σύνοδο ίσως αποδειχθεί καθοριστική για την επίλυση του ζητήματος.
Το ένταλμα σύλληψης του ΔΠΔ
Πέρα από τις κυρώσεις της ΕΕ, που είναι άμεσα εκτελεστές, ο Πούτιν τελεί υπό ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) στη Χάγη.
Ο Πούτιν και η Μαρία Αλεξέγεβνα Λβόβα-Μπέλοβα, επίτροπος για τα δικαιώματα του παιδιού, κατηγορούνται για ευθύνη στη μαζική απαγωγή και μεταφορά δεκάδων χιλιάδων ουκρανόπαιδων από κατεχόμενες περιοχές στη Ρωσία — πράξη που συνιστά έγκλημα πολέμου.
Η Ρωσία και οι ΗΠΑ δεν είναι μέρη του ΔΠΔ και, ως εκ τούτου, δεν αναγνωρίζουν τη δικαιοδοσία του (το Κρεμλίνο έχει εκδώσει ένταλμα κατά του γενικού εισαγγελέα του Δικαστηρίου).
Όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ, ωστόσο, έχουν υπογράψει το Καταστατικό της Ρώμης και υποχρεούνται να συνδράμουν στις διαδικασίες του Δικαστηρίου.
Νωρίτερα φέτος, η Ουγγαρία έγινε το πρώτο μέλος της ΕΕ που ανακοίνωσε πρόθεση αποχώρησης από το ΔΠΔ, μετά το ένταλμα κατά του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, το οποίο η Βουδαπέστη (όπως και οι ΗΠΑ) είχε καταδικάσει.
Η απόφαση δημοσιοποιήθηκε λίγο αφότου ο πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν υποδέχθηκε τον Νετανιάχου στη Βουδαπέστη, αψηφώντας ανοιχτά την υποχρέωση σύλληψής του.
Ωστόσο, η αποχώρηση της Ουγγαρίας δεν θα τεθεί σε ισχύ πριν από τον Ιούνιο του 2026, έναν χρόνο μετά την επίσημη κοινοποίηση. Μέχρι τότε, η χώρα παραμένει δεσμευμένη από το Δικαστήριο.
«Μια αποχώρηση δεν επηρεάζει υποθέσεις που ήδη εξετάζονται από το Δικαστήριο πριν από την ημερομηνία ισχύος της», ανέφερε εκπρόσωπος του ΔΠΔ στο Euronews.
Το Δικαστήριο, πάντως, δεν διαθέτει μηχανισμό επιβολής των ενταλμάτων του· βασίζεται αποκλειστικά στη βούληση των κυβερνήσεων. Πέρυσι, η Μογγολία, μέλος του ΔΠΔ, δέχθηκε ευρωπαϊκές επικρίσεις όταν φιλοξένησε τον Πούτιν χωρίς συνέπειες.
Παρόμοιο περιστατικό συνέβη όταν ο Όρμπαν υποδέχθηκε τον Νετανιάχου τον Απρίλιο.
«Αν ο Πούτιν προσγειωθεί (στη Βουδαπέστη), η σύλληψή του θα έπρεπε να είναι η λογική συνέπεια», δήλωσε ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ υπό καθεστώς ανωνυμίας.
«Κανείς δεν θα εκπλαγεί αν οι Ούγγροι δεν τον συλλάβουν. Δεν θα είναι η πρώτη φορά που η Ουγγαρία παραβιάζει τις υποχρεώσεις της προς το ΔΠΔ. Είναι προβληματικό, ναι.»
Το ΔΠΔ συχνά προσκρούει στο εμπόδιο της διπλωματικής ασυλίας.
Από τη μία, το Άρθρο 27 του Καταστατικού της Ρώμης ορίζει ότι οι κανόνες ισχύουν «χωρίς διάκριση βάσει ιδιότητας», συμπεριλαμβανομένων αρχηγών κρατών. Από την άλλη, το Άρθρο 98 αναφέρει ότι τα κράτη «δεν μπορούν να προχωρήσουν» σε σύλληψη εάν αυτό θα παραβίαζε την υποχρέωσή τους να σεβαστούν την ασυλία αρχηγών μη συμβαλλόμενων κρατών.
«Αν η εσωτερική νομοθεσία μιας χώρας προβλέπει ότι δεν μπορεί να συλλάβει αρχηγό κράτους, τότε, θεωρητικά, αυτό ισχύει», εξήγησε ο Μαχμούντ Αμπουουάσελ, αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου για τη Διεθνή Δικαιοσύνη στη Χάγη.
«Ωστόσο, δεν εναπόκειται στο ίδιο το κράτος να το κρίνει αυτό· πρέπει να διαβουλευθεί με το Δικαστήριο, το οποίο μπορεί να αποφανθεί ότι η ασυλία δεν ισχύει για οποιονδήποτε λόγο.»
Η Γαλλία, αν και υπερασπίζεται το ΔΠΔ, δήλωσε ότι δεν μπορεί να συλλάβει τον Νετανιάχου επειδή το Ισραήλ δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος. Η Ουγγαρία ενδέχεται να επικαλεστεί παρόμοιο επιχείρημα. Στην πραγματικότητα, έχει ήδη υποσχεθεί ασφαλή διέλευση στον Πούτιν.
